مقدمهٔ دورهٔ معرفتی تدبر در قرآن
یادداشت: ترجمههای فارسیِ درجشده زیر عبارات عربی، توسط مدل تهیه شدهاند و جزء سخنان استاد نیستند.
آغاز سخن «أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، وَبِهِ نَسْتَعِينُ. الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَصَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا وَنَبِيِّنَا حَبِيبِ إِلَهِ الْعَالَمِينَ، أَبِي الْقَاسِمِ الْمُصْطَفَى مُحَمَّدٍ. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ الْمَعْصُومِينَ، وَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى أَعْدَائِهِمْ أَجْمَعِينَ مِنَ الْآنَ إِلَى قِيَامِ يَوْمِ الدِّينِ.»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): از خداوند در برابر شیطان راندهشده پناه میبرم. به نام خداوند بخشندهٔ مهربان و از او یاری میجوییم. ستایش مخصوص خداوند، پروردگار جهانیان است، و درود خدا بر سرور و پیامبر ما، محبوب خدای جهانیان، ابوالقاسم مصطفی، محمد؛ و بر خاندان پاک، پاکیزه و معصوم او. و لعنت خدا بر همهٔ دشمنان آنان، از اکنون تا برپایی روز جزا.
عرض سلام و ادب و احترام دارم محضر خواهران و برادران گرامی حاضر در جلسه. خدا را شکر میکنیم که توفیق پیدا کردیم بار دیگر در محضر نورانی کلام او شاگردی کنیم، حضور پیدا کنیم و برای استفادهٔ هرچه بیشتر از کلام نورانی او تلاش کنیم؛ برای یادگیری تدبر در قرآن کریم و انجام تدبر در قرآن کریم.
واقعاً شکر این نعمت از توان ما خارج است. از خدا میخواهیم کوتاهی ما را در شکر این نعمت بر ما عفو کند، ما را ببخشد و هر روز ما را شایستهتر برای شکر این نعمت بزرگ قرار دهد؛ به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ.»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، بر محمد و آل محمد درود فرست و در فرج آنان شتاب فرما.
تفاوت دورهٔ معرفتی و دورهٔ مهارتی
این دورهای که به خواست خدا آغاز میکنیم، یک دورهٔ معرفتی در سلسلهدورههای آموزش تدبر در قرآن است. وقتی میگوییم «دورهٔ معرفتی»، آن را در مقابل «دورهٔ مهارتی» قرار میدهیم. این بحثی که اکنون مطرح میکنم، مقدمهٔ دورهٔ ماست و لازم است خواهران و برادران خوب دقت کنند تا در اثنای برگزاری دوره، ذهنشان با سؤال مواجه نشود.
وقتی میگوییم دورهٔ معرفتی در مقابل دورهٔ مهارتی است، تفاوت این دو چیست؟
در دورهٔ معرفتی، سورههای قرآن را محور بحث قرار میدهیم. در سورههای قرآن با هم تدبر میکنیم و سعی میکنیم تدبرمان روشمند، اصولی و قاعدهمند باشد؛ یعنی از روش استفاده میکنیم. اما هدف چیست؟ هدف، یادگیری تدبر در سورههای قرآن است. معارف تدبری سورهها در این دوره مطرح میشود.
اما در دورههای مهارتی، سوره محور بحث نیست؛ خودِ روش تدبر محل بحث است. در دورههای مهارتی، محور بحث روش تدبر در قرآن کریم است، نه ارائهٔ معارف تدبری سورهها. برای مثال، میگوییم تدبر در قرآن مراحلی دارد و هر مرحله از تدبر، اصول و قواعدی دارد؛ سپس همان اصول و قواعد را تمرین میکنیم.
در یک دورهٔ مهارتی ممکن است، برای مثال، یک ترم فقط دستهبندی قرآن و دستهبندی سورهها را تمرین کنید. بنا نیست حتماً سورهای تمام شود و در آن سوره به نتیجهای نهایی برسیم. از این جهت، فضای دورهٔ مهارتی با دورهٔ معرفتی کاملاً متفاوت است.
شرایط ورود به دورهٔ مهارتی
دورهٔ مهارتی برای کسانی است که حداقل سه ترم از دورهٔ معرفتی را گذرانده باشند. یعنی اگر کسی سه ترم در دورهٔ معرفتی شرکت کند و شرایط دیگری را نیز داشته باشد ــ مثلاً نصاب خاصی از نمره را به دست بیاورد و تحصیلات حوزوی یا تحصیلات دانشگاهیِ مرتبط داشته باشد ــ در آن صورت میتواند وارد دورههای مهارتی شود.
پس دورهای که اکنون آغاز میکنیم، دورهٔ معرفتی است.
نسبت دورهٔ معرفتی با تربیت مربی
نکتهٔ دوم این است که دورهٔ معرفتی، مسیر تربیت مربی نیز دارد. کسانی که در این دوره شرکت میکنند، اگر نمرات مطلوبی را که انشاءالله در آییننامه مشخص خواهد شد به دست بیاورند و شرایط علمی لازم را داشته باشند ــ برای مثال، در رشتههای مرتبط تحصیل کرده باشند، تحصیلات حوزوی داشته باشند یا در برخی مصاحبههایی که در نظر میگیریم موفق شوند ــ میتوانند وارد دورههای تربیت مربی نیز بشوند.
بنابراین، افراد موفق این دوره امکان ورود به دورههای تربیت مربی را خواهند داشت؛ اما خودِ این دوره، دورهٔ معرفتی تدبر است، نه دورهٔ مهارتی، و دورهٔ آموزشی است، نه دورهٔ تربیت مربی.
ساختار دورهٔ معرفتی
دورهٔ معرفتی در مجموع دو بخش دارد که از آنها با عنوان معرفتی یک و معرفتی دو یاد میکنیم.
معرفتی یک، صد و بیست ساعت و معرفتی دو نیز صد و بیست ساعت است؛ در مجموع، دورهٔ معرفتی دویست و چهل ساعت خواهد بود.
معرفتی یک سه ترم یا سه سطح دارد و هر سطح آن چهل ساعت کلاس است. معرفتی دو نیز سه سطح دارد و هر سطح آن چهل ساعت کلاس است.
اکنون در آغاز چهل ساعت نخست، یعنی ترم اول از معرفتی یک، هستیم.
سورههای ترم اول
ترم اولِ معرفتی یک، از سورهٔ انشقاق آغاز میشود و تا سورهٔ ناس ادامه پیدا میکند. در این دوره میخواهیم در سیویک سورهٔ پایانی قرآن با یکدیگر تدبر کنیم.
انشاءالله پس از پایان ترم اول، با فاصلهای کوتاه میان ترم اول و ترم دوم، آزمونی برگزار میکنیم. کسانی که در آن آزمون موفق شوند، میتوانند وارد ترم دوم شوند. این روند تا پایان شش ترم ادامه پیدا میکند و در پایان شش ترم، دورهٔ معرفتی ما به پایان میرسد.
شصتوهشت سورهٔ پایانی و «مفصّل» قرآن
مجموع سورههایی که در کل دورهٔ معرفتی به شما آموزش داده خواهد شد، شصتوهشت سورهٔ پایانی قرآن کریم است. این شصتوهشت سوره با عنوان مفصّل قرآن کریم شناخته میشوند.
پیامبر گرامی اسلام، صلیاللهعلیهوآلهوسلم، ما را به توجه به مفصّل قرآن توصیه فرمودهاند. در حدیثی که در کتاب شریف الکافی نقل شده است، رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم میفرمایند:
«أُعْطِيتُ السُّوَرَ الطِّوَالَ مَكَانَ التَّوْرَاةِ، وَأُعْطِيتُ الْمِئِينَ مَكَانَ الْإِنْجِيلِ، وَأُعْطِيتُ الْمَثَانِيَ مَكَانَ الزَّبُورِ، وَفُضِّلْتُ بِالْمُفَصَّلِ ثَمَانٍ وَسِتُّونَ سُورَةً، وَهُوَ مُهَيْمِنٌ عَلَى سَائِرِ الْكُتُبِ.»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): سورههای طوال به جای تورات به من داده شد، سورههای مِئین به جای انجیل به من داده شد، سورههای مثانی به جای زبور به من داده شد، و با مفصّل ــ که شصتوهشت سوره است ــ برتری یافتم؛ و آن بر دیگر کتابها مهیمن است.
منبع نقل: الکافی، ج ۲، ص ۶۰۱، ح ۱۰. Masaha +1
بنابراین، سورههای طوال قرآن، سورههای مِئین و سورههای مثانی، بخشهای دیگری از قرآناند که بهترتیب در برابر تورات، انجیل و زبور قرار داده شدهاند؛ اما مفصّل قرآن، بهطور ویژه به پیامبر آخرالزمان صلیاللهعلیهوآلهوسلم عطا شده است.
حضرت در ادامه میفرمایند همین مفصّل قرآن کریم، «مهیمن بر سایر کتابها» است. یعنی اگر کسی در مفصّل قرآن کریم تدبر کند و آن را فرا بگیرد، میتواند به شکل نسبی اطمینان داشته باشد که معارف قرآن بهصورت جامع و مختصر در اختیار او قرار گرفته است؛ گویی یک قرآن کوچک و جمعوجور در اختیار اوست.
البته بقیهٔ قرآن نیز لطف و ارزش خاص خود را دارد، اما مفصّل قرآن جایگاه ویژهای دارد.
علت تأکید آموزشی بر سورههای مفصّل
به همین دلیل و نیز به دلایل آموزشی دیگر، در دورههای تدبر بر مفصّل قرآن تأکید میکنیم و سورههای بلند را خارج از این دورههای آموزشی پیگیری میکنیم. در مفصّل قرآن کریم، تمرکز آموزشی بیشتری داریم.
از نظر آموزشی نیز مفصّل برای آموزش بسیار مناسب است؛ زیرا سورهها نسبتاً کوتاهاند و آیات نیز نسبتاً کوتاهاند. بنابراین، امکان تمرین، کار مشترک گروهی و رسیدن به نتیجهٔ آموزشی در این بخش بیشتر است.
انشاءالله کسانی که در این بخش موفق شوند، خواهند توانست سورههای بلندتر قرآن را نیز خودشان کار کنند یا در جلسات دیگر با هم دنبال کنیم.
ما اکنون در تهران جلساتی داریم که بهطور مرتب و هفتگی برگزار میشود و در آنها سورههای دیگر قرآن را کار میکنیم. در حال حاضر، برای مثال، مشغول تدبر در سورهٔ مبارکهٔ نحل هستیم. به همین ترتیب، انشاءالله سورههای بلند قرآن نیز کار خواهد شد.
خیرمقدم عرض میکنم خدمت مدیریت محترم مؤسسهٔ تدبر در کلام وحی، جناب آقای سفرزاده، و امیدوارم خدای بزرگ به ایشان و به همهٔ ما توفیق عطا کند تا بیش از گذشته در خدمت قرآن کریم باشیم؛ به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
شیوهٔ برگزاری کلاسها
اما دربارهٔ اینکه این دوره را به چه شکلی برگزار میکنیم: هر هفته سه ساعت کلاس داریم. روزهای چهارشنبه، مانند همین جلسه، بهطور مرتب تا پایان شهریور هر چهارشنبه سه ساعت کلاس برگزار میشود.
در این کلاسها، بنده تدبر در سورهها را ارائه خواهم داد.
شیوهٔ مشارکت در دوره و انجام تکالیف
اگر فقط در جلسه حاضر شوید و بنده تدبر سورهها را ارائه بدهم، بدون اینکه خودتان فعالیتی انجام دهید، این جلسه تبدیل به یک سخنرانی میشود؛ در حالی که ما به دنبال سخنرانی نیستیم. بنابراین، لازمهٔ موفقیت بیشتر شما در این کلاس و در این دوره این است که به تکالیفی که خدمتتان ارائه میشود دقیقاً عمل کنید و گزارش انجام تکالیف خود را نیز داشته باشید؛ زیرا در پایان، بخشی از امتیاز دوره مربوط به انجام همین تکالیف است.
انشاءالله بهطور مرتب در کلاسها حضور پیدا میکنید و تکالیفی را که ارائه میشود انجام میدهید. همچنین تلاش میکنیم کلاس با مشارکت شما پیش برود و انتظار داریم در مباحث مشارکت کنید و به ما کمک کنید. کسانی که فعالیت بیشتری داشته باشند، انشاءالله بهتر میتوانند دوره را ادامه دهند.
تکالیف ما نیز امور دشواری نیست. در هر جلسه عرض خواهم کرد که برای جلسهٔ آینده چه کارهایی باید انجام دهید، چه مطالعاتی داشته باشید و به چه نکاتی دقت کنید. انشاءالله بهتدریج در این زمینه با یکدیگر هماهنگ میشویم و کار به خواست خدا پیش خواهد رفت.
آییننامه و نحوهٔ امتیازدهی دوره
دورهٔ ما آییننامهای دارد که مشخص میکند چه کسانی در این دوره موفق شدهاند. این آییننامه انشاءالله در گروه یا کانال دوره بارگذاری خواهد شد. خواهش میکنم آییننامه را با دقت مطالعه کنید تا بعداً در زمینهٔ امتیازدهی دوره، جای ابهام یا گلایهای باقی نماند.
همهٔ افراد ملتزم باشند که در گروه یا کانالی که برای این کلاس تشکیل شده است عضو شوند تا اطلاعرسانیها بهموقع به آنان برسد. همچنین لطفاً هر روز آن را بررسی کنید؛ زیرا اگر مطلب، نکته یا منبع مطالعاتی خاصی لازم باشد، در کانال بارگذاری خواهد شد. آییننامهٔ دوره نیز در همانجا قرار میگیرد تا همه بهموقع از اطلاعات لازم برخوردار شوند.
بخشی از امتیاز دورههای ما مربوط به حضور در جلسات است. اگر اشتباه نکنم، از مجموع دویست امتیاز، هشتاد امتیاز مربوط به حضور در جلسات و بیست امتیاز مربوط به تکالیفی است که انجام میدهید؛ یعنی در مجموع صد امتیاز. صد امتیاز دیگر نیز مربوط به آزمون پایانی است.
بنابراین، مجموع امتیازات دویست امتیاز است و اگر کسی از این دویست امتیاز، صدوبیست امتیاز به دست بیاورد، در دوره قبول میشود و میتواند به سطح بعدی منتقل شود.
اما کسانی که از همین حالا ورود به دورهٔ تربیت مربی را هدف قرار دادهاند، توجه داشته باشند که فقط افرادی میتوانند به تربیت مربی راه پیدا کنند که در دورهها و آزمونهای مربوط، از هر دویست امتیاز حداقل صد و پنجاه امتیاز کسب کنند. بنابراین، برای ورود به تربیت مربی، صد و پنجاه امتیاز از دویست امتیاز لازم است؛ هرچند برای قبولی در دوره و انتقال به سطح بعد، صدوبیست امتیاز از دویست امتیاز کفایت میکند.
خیرمقدم و هدف مورد انتظار از دوره
بار دیگر از طرف خودم و از طرف مؤسسهٔ تدبر، خدمت خواهران و برادران عرض سلام و احترام و خیرمقدم دارم. به دورهٔ تدبر در قرآن خوش آمدید.
آرزو میکنم این دوره برای شما دورهای نورانی، پر از معنویت و سرشار از دانش و مهارت در عرصهٔ تدبر در قرآن کریم باشد. آرزو میکنیم در پایان این دوره، هر یک از شما در درون خود به این قضاوت برسد که در ارتباط با قرآن، یک گام روشن به جلو حرکت کرده است؛ انشاءالله.
جمعی که میبینم، به لطف الهی جمعی فاضل، فرهیخته و اهل مطالعه است. چهرههای آشنایی نیز در میان شما میبینم؛ کسانی که پیشتر در دورههای دیگر تدبر حضور داشتهاند و ما افتخار داریم که در این دوره نیز در خدمتشان هستیم.
از کسانی که از قبل با این مباحث آشنایی دارند میخواهم در مباحثات و گفتوگوها بیشتر کمک کنند و نقش راهنما را داشته باشند، نه نقش کسی که میخواهد پاسخ سؤالها را از پیش در اختیار دیگران بگذارد. کسانی که پیشتر با این مباحث آشنا بودهاند، برای دوستان و سایر افرادی که در جمع حضور دارند و احیاناً دورهٔ مفصّل قرآن کریم را نگذراندهاند، نقش راهنما را ایفا کنند.
معرفی مؤسسهٔ تدبر در کلام وحی
ممکن است در ذهن برخی این سؤال باشد که مؤسسهٔ تدبر در کلام وحی چه مؤسسهای است، چه کاری انجام میدهد، چه زمانی تأسیس شده و رسالت آن چیست.
این مؤسسه از سال ۱۳۸۲ فعالیت خود را آغاز کرده است و اکنون نزدیک به شانزده سال است که فعالیت میکند. محور فعالیتهای مؤسسه از روز نخست تا امروز این بوده است که تدبر در قرآن را تعریف کند، روش تدبر در قرآن را استخراج و تدوین کند، این روش را در سورههای قرآن به کار بگیرد، دورههای آموزشی تدبر را متناسب با مخاطبان مختلف تعریف و اجرا کند و در عرصههای فرهنگی مرتبط با تدبر در قرآن فعالیت داشته باشد.
به لطف الهی، مؤسسه در تمام این زمینهها فعالیت کرده و توفیقات نسبی به دست آورده است. امیدواریم با دعای شما، توفیقات بیشتری شامل حال دوستان و همکاران ما در مجموعهٔ مؤسسهٔ تدبر در کلام وحی و دیگر مؤسسات همسو در عرصهٔ تدبر شود. انشاءالله با دعای شما کار بهتر و عالیتر پیش خواهد رفت.
همچنین امیدواریم با نظر مولایمان و صاحبمان، امام عصر عجلاللهتعالیفرجهالشریف، بتوانیم خدمات بهتر و بیشتری به قرآن، قرآندوستان و علاقهمندان به مکتب نورانی اهلبیت علیهمالسلام ارائه کنیم؛ به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ.»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، بر محمد و آل محمد درود فرست.
تشکر از میزبانان دوره
از بزرگوارانی که با کمال لطف و بزرگواری و با میزبانی شایستهٔ خود فرصت فراهم کردند تا دورهٔ تدبر در قرآن کریم در مسجد باعظمت و بابرکت پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآلهوسلم برگزار شود، از طرف خودم و از طرف شما تشکر میکنم.
الحمدلله سالن خوبی است؛ هوای مناسب، نور خوب و فضای مطلوبی دارد. خدا را شکر میکنیم و امیدواریم نقایص فنی موجود نیز انشاءالله برطرف شود تا بتوانیم به نحو احسن در خدمت شما باشیم و دوره در شأن قرآن کریم برگزار شود.
کتاب مورد نیاز دوره
این دوره به کتاب نیاز دارد. کتاب «تدبر در سورهٔ انشقاق تا سورهٔ ناس» باید تهیه شود.
این کتاب دو نسخه دارد: یک نسخهٔ تخصصی و یک نسخهٔ عمومی. نسخهٔ تخصصی جلد گالینگور یا جلد سخت دارد و حجم آن نیز مقداری بیشتر است. نسخهٔ عمومی جلد شومیز دارد. کتاب در قطع رقعی منتشر شده است.
کسانی که طلبه هستند یا دانشجو و دانشآموختهٔ رشتههای مرتبط، از جمله الهیات و علوم قرآنی، هستند، توصیه میکنم اگر کتاب را ندارند نسخهٔ تخصصی را تهیه کنند.
کسانی که طلبه نیستند و در رشتههای غیرمرتبط تحصیل میکنند یا تحصیل کردهاند، میتوانند نسخهٔ عمومی را تهیه کنند؛ مگر اینکه خودشان مایل باشند مطالعهٔ تخصصیتری داشته باشند یا احساس کنند پیشتر مطالعات زیادی در حوزهٔ قرآن داشتهاند و نسخهٔ تخصصی برای آنان مناسبتر است.
بنابراین، برای این دوره باید کتاب «تدبر در سورهٔ انشقاق تا ناس» را، چه نسخهٔ تخصصی و چه نسخهٔ عمومی، تهیه کنید.
انشاءالله تلاش میکنیم برای جلسهٔ آینده تعدادی از هر دو نسخهٔ کتاب را بیاوریم. اگر از قبل مشخص شود چه تعداد متقاضی هر نسخه هستند، بهتر است؛ در غیر این صورت، تعدادی از کتابها را همراه خواهیم آورد تا کسانی که آنها را ندارند بتوانند تهیه کنند.
تهیهٔ این کتاب برای کسانی که آن را ندارند لازم است؛ زیرا بخشی از تکالیفی که خدمتتان ارائه خواهد شد، مطالعهٔ همین کتاب است.
ضرورت مطالعهٔ کتاب و مباحثه
کتاب باید مطالعه شود؛ زیرا کلاس بههرحال ظرفیت محدودی دارد و بخشی از مطالب را میتوان در کلاس مطرح کرد، اما بخش دیگری را باید از طریق مطالعهٔ کتاب یا مباحثه دنبال کنید.
بنابراین، مسئلهٔ کتاب نیز مشخص شد.
آییننامهٔ حضور و غیاب
دربارهٔ آییننامهٔ انضباطی دوره نیز توضیح دادم. برای حضور در هر جلسه، دو امتیاز در نظر گرفته شده است. اگر به هر دلیلی در جلسه حضور نداشته باشید، این دو امتیاز را از دست خواهید داد.
در این زمینه دیگر وارد بحث موجه یا غیرموجه بودن غیبت نمیشویم؛ زیرا در چنین دورهای محاسبه و تشخیص این موارد عملاً دشوار است. بنابراین، هر جلسه دو امتیاز حضور دارد.
خواهش میکنم خواهران و برادران مسئولیت ثبت حضور خود را بر عهده بگیرند. انشاءالله در ورودی جلسه فرمهایی تهیه میشود و هرکس که در جلسه حاضر میشود، مقابل نام خودش حضورش را علامت میزند. اگر کسی حضور نداشته باشد و علامت نزند، برای او غیبت ثبت خواهد شد.
لطفاً دوستان به جای یکدیگر حضور نزنند؛ مثلاً به این دلیل که دوستشان قرار است بعداً به جلسه بیاید. بهتر است هرکس خودش پس از حضور، علامت مربوط به نام خودش را ثبت کند.
اگر این نظم و التزام را داشته باشیم، بهتر میتوانیم به شما خدمت کنیم. هدف از برگزاری این دوره، خدمت بیشتر به شما بزرگواران است.
پاورقی تدوین: متن حاضر بر اساس پیادهسازی ماشینیِ گفتار (ASR) تدوین شده است. ترجمههای فارسیِ زیر عبارات عربی، در مواردی که در بخشهای این جلسه آمدهاند، توسط مدل تهیه شدهاند و جزء سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسشوپاسخهای جانبی و صداهای غیرمرتبط با سخنرانی استاد حذف شدهاند. این نسخه فاقد Segments است.