دروس سخنرانی

یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.

زیارت مخصوص و صلوات محی‌الدین؛ حوراء انسیه

اعوذ بالله السمیع العلیم من الشیطان الرجیم. بسم الله الرحمن الرحیم.

السلام علیک أیّتها الطاهرة النقیّة. السلام علیک أیّتها المحدّثة العلیمة. السلام علیک أیّتها المظلومة المغصوبة. السلام علیک أیّتها الشهیدة المغصوبة. السلام علیک یا فاطمة یا بنت رسول الله ورحمة الله وبرکاته. صلّی الله علی روحک و بدنک.

ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): سلام بر تو ای پاک و پاکیزه. سلام بر تو ای محدّثهٔ دانا. سلام بر تو ای ستمدیدهٔ غصب‌شده. سلام بر تو ای شهیدة غصب‌شده. سلام بر تو ای فاطمه، ای دختر رسول خدا، و رحمت و برکات خدا بر تو. درود خدا بر روح و بدنت.

مشت‌هایی را می‌خواستم در خصوص حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها عرض کنم؛ سعی می‌کنیم اجمالی باشد. همین سلامی که چند جمله خواندم، از زیارت مخصوص حضرت زهراست — زیارتی که در مفاتیح هم هست. السلام علیک أیّتها الحوراء الإنسیّة.

عارف بزرگ محی‌الدین ابن عربی نیز در صلواتی که بر حضرت زهرا دارد می‌گوید: اللهم صلّ علی فاطمة و أبیها و بعلها و بنیها بعدد ما أحاط به علمک. سپس: اللهم صلّ علی الجوهرة القدسیة فی تعیّن الإنسیة؛ صورة النفس الکلیة؛ جوهر العالم العقلیة؛ بذات الحقیقة النبویة؛ مطلع الأنوار العلویة؛ عین عیون الأسرار الخاتمیة؛ الناجیة المنجیة لمحبّیها عن النار؛ ثمرة شجرة الیقین؛ سیّدة نساء العالمین؛ المعروفة بالقدر؛ المجهولة بالقبر؛ قرّة عین الرسول؛ الزهراء البتول.

ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا بر گوهر قدسی در تعیّن انسانی درود فرست… شناخته‌شده به قدر؛ ناشناخته به قبر…

جملهٔ زیارت «الحوراء الإنسیّة» و جملهٔ محی‌الدین «الجوهرة القدسیة فی تعیّن الإنسیة» به‌لحاظ فهم بالای آن عارف حکایت‌ها می‌کند. محی‌الدین گفته المعروفة بالقدر المجهولة بالقبر؛ باید گفت المجهولة بالقبر حتی نزد محبّین — حقیقت حضرت زهرا حتی نزد محبّان او مجهول است. موجودی است سر تا پا سرّ. موجودی که رسول‌الله دربارهٔ او فرموده أمّ أبیها؛ باید پی برد که چیست مسئله. وقتی فاطمه وارد می‌شد رسول بلند می‌شد، در جای خودش می‌نشاند، از دست‌ها می‌بوسید. می‌خواست به سفر برود؛ آخرین کسی که می‌دید حضرت زهرا بود. از سفر که مراجعت می‌کرد — هم شیعه گفته هم سنّی — اولین کسی که می‌دید قبل از همه حضرت زهرا بود. منزلتش بسیار عجیب است.

نزول جبرئیل پس از رسول‌الله؛ اصول کافی

جبرائیل مرتب بر حضرت زهرا نازل می‌شد. این مسلّم است؛ البته نباید فکر شود جبرائیل فقط فرشتهٔ وحی رسالی است؛ زیاد خصوصیات دارد؛ اصولاً معلم است در جایی که باید تعلیم کند. جاهایی هم هست که از جبرائیل بالاترند — خود حضرت زهرا، رسول‌الله، ائمه. نزول جبرائیل به حضرت زهرا از روایات معتبر مسلّم است.

این روایت در اصول کافی، جلد اول، باب مولد الزهراء فاطمة علیهاالسلام، حدیث دوم است؛ از امام صادق صلوات‌الله‌علیه:

«إِنَّ فَاطِمَةَ عَلَیْهَا السَّلَامُ مَکَثَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ خَمْسَةً وَسَبْعِینَ یَوْمًا…»

ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): فاطمه علیهاالسلام پس از رسول‌الله هفتاد و پنج روز درنگ کرد…

فاطمه پس از رسول‌الله هفتاد و پنج روز زنده بود؛ حزن شدید علی أبیها داشت. و کان یأتیها جبرئیل فیحسن عزاءها و ی طیّب نفسها و یخبرها عن أبیها و مکانه و بما یکون بعدها فی ذرّیّتها؛ جبرائیل می‌آمد تا تسلی دهد و از پدر و مکان او خبر دهد و آنچه پس از او در ذرّیه‌اش خواهد شد بگوید. و کان علیّ علیه‌السلام یکتب ذلک؛ امیرالمؤمنین همه را می‌نوشت. این روایت در اصول کافی است. موجودی اسرارآمیز است؛ رفتار رسول‌الله و این اشارات — در نقل شیعه و سنّی — همه دالّ بر این است.

تجلیات ربوبی؛ صورت جمعی در زهرا؛ بوسه و استشمام بهشت

آن تجلیات ربوبی که قلوب مستعدّه را در هر وقت و هر جا جذب می‌کند، اسرار بی‌شماری در بر دارد. انسان‌های خوب از اول تا آخر مجذوب و مشتاق و واله گشته‌اند بر اساس تجلیات جمال و کمال و اسماء حق. این تجلیات به هرچه بخورد او را یکسره از آتش إلی‌الأبد نجات می‌دهد و خدایی می‌کند. همهٔ این تجلیات در حالت جمعی ظهورش در وجود حضرت زهرا صلوات‌الله‌علیهاست. لذا هرکس در هر وقت به هر شکل در معرض این تجلیات و نفحات قرار بگیرد و نجات یابد، از طریق حضرت زهراست؛ و هر مشتاقی هم مشتاق حضرت زهرا خواهد بود.

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم همیشه مشتاق و مجذوب بود؛ وقتی غلبه می‌کرد اشتیاق به جمال حق و زیارت حق و بی‌تاب می‌شد، می‌آمد حضرت زهرا را می‌بوسید و استشمام می‌کرد. این را سنّی‌ها هم گفته‌اند. رمز دارد. می‌گفتند این چه رفتاری است؟ می‌گفت هر وقت مشتاق بهشت می‌شوم — به زبانی که ما بفهمیم؛ بهشت یعنی کجا؟ یعنی کی؟ — این کار را می‌کنم. آرام می‌گرفت با بوسیدن و استشمام حضرت زهرا.

از کتاب عامّه — علمای سنّی — چند روایت پشت سر هم: عن ابن عباس کان النبیّ یکثر تقبیل فاطمة. فقلت إنّک تکثر تقبیل فاطمة. فقال إنّ جبرئیل أطعمنی من ثمار الجنّة لیلة أُسری بی؛ فصار ماوئی فی صلبی فحملت خدیجة بفاطمة؛ فإذا اشتقت إلی تلک الثمار قبّلت فاطمة فأصبت من رائحتها رائحة جمیع تلک الثمار. أخرجه أبو نعیم و غیره.

و عن ابن عباس: کان النبیّ إذا جاء من سفر قبّل فاطمة. و عن عائشة: أنّ النبیّ یقبّل نحر فاطمة. قالت یا رسول الله فعلت شیئاً لم تفعله بأحد من ولدک. قال إنّی إذا اشتقت إلی الجنّة قبّلت نحر فاطمة. و عن ثوبان: کان النبیّ إذا سافر کان آخر عهده بإنسانٍ فاطمة و أوّل من یدخل علیه إذا قدم فاطمة. و فرمود: یا فاطمة إنّ الله یغضب لغضبک و یرضی لرضا ک.

چهل روز روزه پیش از حمل؛ سخن گفتن در رحم؛ چهار زن بهشتی

رسول اکرم وقتی حضرت خدیجه می‌خواست حامله شود — پیش از حمل حضرت زهرا — بنا به روایت، مبعوث بود؛ جبرائیل آمد و دستور آمد چهل روز روزه بگیرد و شب‌زنده‌دار باشد؛ منقطع باشد. روز آخر افطارش با غذای معمولی نبود؛ حضرت امیر می‌فرماید با غذایی از بالا آمد افطار کرد؛ و در چنین وضعی حضرت خدیجه به حضرت زهرا حامله شد.

از دلائل اسرارآمیز بودن این موجود — هم شیعه نقل کرده هم سنّی — خدیجه می‌گوید وقتی به فاطمه حامله شدم نور فاطمه را از همان اول در وجودم احساس می‌کردم؛ و فاطمه از همان وقت با من صحبت می‌کرد در جنین. عن عمران بن حصین: إنّ النبیّ عاد فاطمة و هی مریضة. قالت إنّی وَجِعة و یزیدنی وجع جوعی و ما لی طعام. فقال یا بُنیّة أما ترضین أنّک سیّدة نساء العالمین؟ قالت فأین مریم بنت عمران؟ قال سیّدة نساء عالمها… و أمّا و الله لقد زوّجتک بسیدٍ فی الدنیا و الآخرة.

و عن خدیجة: لمّا حملت بفاطمة کان حملاً خفیفاً و تحدّثنی فی بطنی. فلمّا قربت ولادتها دخل علیّ أربع نسوة علیهنّ من الجمال و النور ما لا یوصف. فقالت إحداهنّ أنا أُمّک حوّاء؛ و قالت الأخری أنا آسیة؛ و قالت الأخری أنا کلثوم أخت موسی؛ و قالت الأخری أنا مریم بنت عمران؛ جئنا لنلی من أمرک ما تلی النساء. فولدت فاطمة فوقعت علی الأرض ساجدة رافعةً إصبعها. نقل یک عالم سنّی است. این می‌شود موجود اسرارآمیز. والسلام علیکم ورحمة الله.

سرّآمیزی وجود فاطمی؛ از زیارت تا ولادت

زیارت «حوراء انسیه» و صلوات محی‌الدین «جوهرة قدسیه فی تعیّن انسیه» یک حقیقت را دو زبان می‌گویند: فرشته‌خو در صورت انسان؛ گوهر قدسی در تعیّن بشری. معروف بالقدر و مجهولة بالقبر یعنی قدرش را می‌ستایند و حقیقتش را درنمی‌یابند — حتی محبّان. أمّ أبیها، آخرین بدرقه و اولین دیدار پس از سفر، بوسیدن دست‌ها و نشاندن در جای رسول — همه ادب رسول در برابر سرّی است که خودش می‌شناسد.

هفتاد و پنج روز پس از رحلت، جبرئیل برای تسلی و اخبار آینده می‌آید و علی می‌نویسد: این مصحف و میراث علمی است نه افسانه. تجلیات جمال که مشتاقان را از آتش می‌بُرد، صورت جمعی‌اش در زهراست؛ از این‌رو رسول وقتی بی‌تاب زیارت حق می‌شود، با تقبیل و استشمام او آرام می‌گیرد — رایحهٔ ثمار جنّت را در او می‌یابد. این رمز را عامّه نیز نقل کرده‌اند.

پیش از حمل، چهل روز روزه و شب‌زنده‌داری و افطار با طعام بالا؛ در رحم سخن می‌گوید؛ در ولادت چهار زن بهشتی حاضرند و نوزاد ساجد انگشت به آسمان دارد. این سلسله از زیارت تا ولادت یک سخن است: موجود اسرارآمیز؛ نه از باب مبالغه، بلکه از باب روایت و سیره.

در پایان این بخش از جلسهٔ 004، همان ادب فاطمی را مرور کنید: قدر شناخته و حقیقت پوشیده؛ صلوات و توسل؛ پرهیز از محبت ادعایی؛ و نگاه به روایات شیعه و عامّه در کنار هم. این مرور برای پیوستگی مطالعهٔ کتابی است تا حلقهٔ مطالب از دست نرود.

یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.