ذَلِكَ مِمَّا أَوْحَىٰ إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ در مکتب وحی ذَلِكَ مِمَّا أَوْحَىٰ إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ مجموعه مباحث تفسیر قرآن کریم برنامه‌ای از گروه علوم و معارف قرآنی.
وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِن مُدَّكِرٍ بسم الله الرحمن الرحيم خدمت شما شنوندگان ارجمند رادیو قرآن خصوصاً علاقه‌مندان به مباحث تفسیری سلام عرض می‌کنیم.
دوشنبه دیگر از راه رسید و توفیقی یافتیم تا یکی دیگر از مباحث تفسیری آیت الله استاد محمد شجاعی را در برنامه‌ای در مکتب وحی تقدیمتان کنیم.
همان‌طور که مستحضرید استاد در برنامه قبل تفسیر سوره مبارکه مرسلات را آغاز و آیات یکم تا ششم آن را تفسیر کردند و توضیح دادند که موضوع اصلی این سوره معاد و روز قیامت است.
در آیات ابتدایی این سوره خداوند متعال با قسم به ملائکه وحی و چگونگی فرستادن آنها برای رساندن پیام خود به پیامبران و رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم مسئولیت ملائکه را تبیین می‌کنند.
اما در این برنامه استاد شجاعی در ادامه تفسیر این آیات اشاره دارند به ارتباط بین قسم‌های ابتدایی سوره و آنچه خداوند متعال به آن وعده داده، یعنی قیامت.
سپس در ادامه با شرح و تفسیر آیات هفتم تا یازدهم سوره مبارکه مرسلات اشاره دارند به تحولات و مقدمات قبل از قیامت و اتفاقاتی که در این جهان روی می‌دهد تا روز حشر فرا رسد.
بشنوید تفسیر آیات هفتم تا یازدهم سوره مبارکه مرسلات را با بیان حضرت آیت الله استاد محمد شجاعی.
أعوذ بالله السميع العليم من الشيطان الرجيم.
بسم الله الرحمن الرحيم.
إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَوَاقِعٌ حقیقتی است آنچه شما وعده داده می‌شوید حتما واقع است، آمده نیست.
فَإِذَا النُّجُومُ تُنْكَسُ پس آن وقتی که ستاره‌ها نورش و ضیا و روشناییش از میان رفت و آثارش برداشته شد وَإِذَا السَّمَاءُ فُرِجَتْ آن زمان که آسمان شکافته شد وَإِذَا الْجِبَالُ نُسِفَتْ و آن زمان که کوه‌ها متراشی شد وَإِذَا الرُّسُلُ عُقِّتَتْ و آن زمان که به انبیا وقت داده شد لِأَيِّ يَوْمٍ أُجِّلَتْ حالا اینها برای کدام روز به تأخیر افتاده است؟
لِيَوْمِ الْفَصْلِ برای روز فصل.
و تو چه می‌دانی روز فصل چیست؟
آن زمان که چنین شد وَإِذَا الْيَوْمُ الْعَظِيمُ تَتَزَكَّرُونَ وای به حال اونها که تکذیب می‌کنند آن روز را و حساب و جزا.
این قسم‌ها را با این توضیح که دی-- توضیح دادم که بفهمونید که چه جور تطبیق می‌کند به ملائکه وحی و مراطبی از حقایق مربوط به مأموریت ملائکه وحی را در این آیات بیان فرموده است.
حالا این جواب قسم‌ها در این جمله‌ایست که الان می‌خوانیم.
قسم به مرسلات عرفن و عاصفات عسفن.
قسم به ناشرات نشرن و فارقات فارغن و مرقیات زکرن برای عذر و نصر که چی؟
که إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَوَاقِعٌ قسم به این ملائکه وحی آنچه به شما وعده داده میشود اون واقع است.
یعنی شده نیست.
واقع است البته یعنی هست.
توجه بکنید آنچه به شما وعده داده میشود قسم به این ملائکه وحی اون شده نیست یا هست.
لَوَاقِعٌ این دی یعنی إِنَّمَا تُوعَدُونَ یعنی آنچه وعده داده میشود لَوَاقِعٌ یعنی واقع است یعنی الان هست.
آنچه به شما وعدe داده میشود که قيامتی هست، حسابی هست، چنین است و چنان است.
قسم به این ملائکه وحی آنها الان هست.
دقت میکنید؟
یعنی دیگه نه اینکه خواهد شد، هست و در جای خود چه خواهد شد؟
قبلاً گفتیم دیگه قبلاً این در جای خود برای شما روشن خواهد شد.
برای شما واضح خواهد شد.
لَّتَعْلَمُوا۟ نَفِقَ غَدٍ مِّنْ هَٰذَاۖ أَكَشَفْنَا عَنكَ جَلَدَكَ عجب لحن آیات خیلی عجیبه.
قسم به ملائکه وحی که به شما میگن چنین باشید و چنین نباشید.
چنان باشید و چنان نباشید.
چنین بکنید، چنان نکنید.
این حق است، اون باطل است.
این اعوجاج است، اون صحیح است.
این حلال است، اون حرام است.
ببینید اینها اونی که میگیم که اینطور باشید و اینطور نباشید و الا در برابر شما مشکلاتی خواهید داشت، اون مشکلات و اون مسائل ثوابش و عقابش که به شما گفته میشود همش الان هست قسم به ملائکه وحی إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَوَاقِعٌ آنچه وعده داده می‌شوید هست.
البته هست می‌توانید بگید معنی بکنید.
می‌توانم همینجوری معنی بکنیم.
آنچه وعده داده می‌شوید قسم به این ملائکه وحی لَوَاقِعٌ اون یعنی مسلم است در جای خود آمده نیست.
چه تناسبی هست با بین این چیزهایی که خدا قسم یاد می‌کند و بین اینکه آنچه وعده داده می‌شوید خواهد آمد که جواب قسم است.
ببینید جواب قسم همیشه با قسم یک تناسب باید داشته باشد.
قبلاً هم صحبت کردیم.
هر جا که شما اصلا به طور کلی ما همینطور هستیم.
شما وقتی یک چیزی قسم یاد میکنید معمولاً اینجوره.
برای یک چیزی تناسب باید باشد.
خدای متعال که در اینجا قسم یاد می‌کند به ملائکه وحی که قسم به موسلا چی چی الی آخر که توضیح دادیم.
قسم به اینها که آنچه وعده داده می‌شوید خواهد آمد.
این تناسب قسم چیه؟
تناسبش به این صورت است که خود اینها که قسم یاد کرد دلیل بر اینهاست که اینما توعدونا لوا ق اینجور تناسب هست.
برای همین علامه می‌گوید که مثلاً خدای متعال این خودش دلیل است هرچه.
خیلی هم دقیق و لطیف خودتان دقت کنید.
بی‌تناسب که نمی‌شه.
حالا من تناسبش رو میگم اما یافتنش یه مقدار به دقت و تأمل احتیاج دارد.
برای همین علامه می‌گوید که مثلاً می‌گوید که لامرک در سوره هجر است.
به جان رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم خدا قسم یاد می‌کند.
میگه که لامرک انهم لفی سکرتهم یعمون.
به جان تو به رسول الله میگه ها.
خدا قسم یاد میکنه.
به جان تو اینها در مستی و نفهمی خودشان غوطه‌ور شدند.
در جهل و مستی غوطه‌ورند این جاهلان و مستان.
قسم به جان رسول الله با مستی اونها چیست؟
جان نوری رسول الله در اون مرتبه که هست کسی بیاورد خودش دلیله برای این است که اینها چه هستند؟
آنکه جا در چی غوطه‌ورند؟
نگفته در مستی.
خیلی مسئله دقیق است.
کسی بشناسد جان رسول الله یعنی چی؟
آن جان نوری او، آن حیات بالای، آنچه که او داشت، آن روحی که او داشت، روح او با آن خصوصیات دلیل بر این است که دیگرانی که مقصود هستند در آن آیه آنها در مستی و نابینایی غوطه‌ورند.
خود جان رسول الله دلیل بر نابینایی و مستی و سرمستی غلط آن دیگران است.
اینطور است توجه کنید.
دقت کنید.
چه دایی دارد که ملائکه با آن نظم و ترتیب بیایند کارهایی مفصلی می‌کنند ما نمی‌فهمیم.
در مقام دع، حقایق را از عوالم ملکوت که صحائف وحی است آنها را بیاورند، باز بکنند آن صحائف را، جدا بسازند حق و باطل را، بعد بیاورند به قلب شخصی که به نام رسول است ارضا بکنند که انسان‌ها چنین باشید و چنین نباشید، چنین بکنید، چنین نکنید.
این خودش دلیل بر این است که در برابر روزی چیه؟
روزی هست یا نیست؟
روزی هست که میگیم چنین نباشید و چنین باشید، چنین نکنید و چنان نکنید.
اگر چیزی نباشد چه دایی دارد این کارها بشود؟
دقت میکنید؟
ملائکه وحی خودش دلیل بر این است که در برابر روزی هست که انسان‌ها جزای حرکات خود و حق و باطل خود را در آنجا خواهند دید.
این تناسبش اینطور است.
خب از این آیات گذشتیم.
دقت کنید به آیات بعدی.
این آیات بعدی هم باز البته در این به طور کلی در آیات اول بیشتر به دقت احتیاج داشتیم.
در این آیات که شروع میشود با یک لحن دیگری یک انذار شدیدی را خدا می‌کند.
در این آیات هم دقت بکنید که یک لطائف خاصی در این آیات است که باز دقت می‌خواهد.
میگه که ببینید میگه شروع میکنه فإذا النجوم تمست.
پس آن زمان که ستاره‌ها نورهای خود از دست دادند و آثارشان محو شد.
و چه شد؟
چه شد؟
چه شد؟
وای به حال متکذبین.
این آیات لحنش اینطوری بعد از این خط، یعنی آیات آیه بعد از اینکه شروع میشه حالت انذار را دارد.
در وسط شروع کرده چند دفعه هم گفته اینها برای چه مدتی به تأخیر افتاده است؟
بعد جواب داده که برای روزی است.
این در وسط به صورت یک جمله موفرضه مانند آمده است که یک لطف خاصی را به کلام داده است به طوری که دقت می‌خواهد فهمش.
فإذا النجوم تمست حالا من توضیح میدم دقت بکنید.
اینجا شروع کرده به بعضی از مقدمات و مقارنات قیامت که به اصطلاح حساب و جزا خواهد در آن وقت خواهد آمد.
به بعضی از مقدمات و مقارناتش اشاره فرموده است که عبارت است از اشراف ساعت.
که اینها را قبلاً هم در آیات دیگر تا حدودی به گوش شما خورده است و فهمیده‌اید.
اون مسائلی که قبل از قیامت میشود، تحولات که در این نظام مشهور پیش بیاید تا جایی که این عالم با این نظامش به طور کلی از میان برقی زد و عالم حشر به میدان بیاید.
می‌فرماید فإذا النجوم تمست.
پس آن زمان که ستاره‌ها، ستاره‌های آسمان، ستاره‌های ظاهری تمست.
تمست یعنی روشناییش از میان رفت، اثرش محو شد.
این مربوط است به همان به اصطلاح تبدلی که در یه وقتی در این عالم ماده برای برشیده شدن این نظام این تبدل شروع خواهد شد و کرات قبلاً صحبت کردیم دیگه.
کرات با این وضعی که دارند زمین ما با این کرات که در آسمان هست کل این عالم ماده با این ستاره‌ها که این همه که هستن شروع میکنن تغییرات رو از یک جایی.
در واقع این شروع کردن و این شروع شدن تغییرات در واقع تمام شدن عمر عالم ماده‌ست که از یک جایی شروع می‌کند، به سرعت هم پیش میرود تا جایی که کل عالم ماده صورت موجود خودش رو از دست بدهد، مبدل بشود به یک صورت دیگر دربیاد.
این البته از یک جایی شروع می‌کند این تغییرات و در یک جایی هم ختم پیدا می‌کند.
در بعضی از مراحلش که شروع کرد به این صورت پیش میرود که ستاره‌ها اول اون به اصطلاح وضع موجود فعلی به هم میخوره.
از اون مدارشون یواش یواش مدارها به هم میخوره، فاصله‌ها به هم میخوره، اصل اون به اصطلاح اصل حالت هر ستاره‌ای به هم میخورد تا جایی که نوری که ستاره‌ها می‌دهند نورانی هستند، این نورشون و آثارشون از میان میرود تا بالاخره منتهی میشود که متلاشی بشوند.
«فَإِذَا النُّجُومُ تُنْکَسَرُ» آن زمان که ستاره‌ها نورهای خود و اثرشون را از دست دادند، اثر ستاره‌ها محو شد.
این مرحله‌ای از اون تبدیل است.
«وَإِذَا السَّمَاءُ فُرِجَتْ» قبلاً گفتم دیگه اینا رو تکرار نمی‌کنم که بحث‌های علمی این روز که الان رایج است و روزبه‌روز هم به مرور زمان تکمیل میشود، به خوبی این را نشان می‌دهد که این عالم ماده عمرش در یک جایی، این کرات با این وضع و این زمین هم با اونها در یک جایی عمرش تمام خواهد شد و اون وقتی تمام خواهد شد شروع خواهد کرد این نظام به هم خوردن البته به هم خوردنش به تدریج خواهد بود.
از یک جایی شروع در یک جایی خاتمه پیدا کردن گرچه به سرعت خواهد بود و این به هم خوردن اونجور که به اصطلاح کیهان‌شناسان هم بعد‌ها یواش یواش میابند به شکل خاص شروع خواهد کرد که قبلاً قرآن اینها را گفته است.
این را هم گفتم قرآن اون وقت اینها را گفته است که اصلاً از این نظراتی که فعلاً کیهان‌شناسان میگن خبری نبود.
نقطه مقابل نظر بطلمیوسی حاکم بود و اون این بود که اصلاً این آسمان و زمین الی الأبد چیه؟
الی الأبد باقی‌ست، هیچ تغییری بر نخواهد داشت.
اون وقتی که قرآن اینها را میگفت نظرات بطلمیوس حاکم بود در کیهان و در جو و زمین و غیره اصطلاح علم هئیت.
نظرات او هم محکم میگفت که اصلاً این آسمان و ستاره‌ها هیچوقت به هم خوردنی نیستند.
الی الأبد محفوظ هستند با سلسله تحقیقاتی که به دست به اصطلاح شده است، با تجربیاتی که شده است با مسائل پیش آمده است الان نظرها بر این است این عالم در یک جایی عمرش تمام خواهد شد و شروع خواهد کرد این جو و این کرات به تهور و تبدیل و تلاشی و قرآن اینها را اون وقت فرموده است.
یعنی این وحی است.
«فَإِذَا النُّجُومُ تُنْکَسَرُ» آن زمان که ستاره‌ها آثارش محو شد «وَإِذَا السَّمَاءُ فُرِجَتْ» و آن زمان که آسمان منشق شد، آسمان همین کرات آسمانی متلاشی شد، منفجر شد، متلاشی شد.
این کرات از اعتدالشون به دست هم این الان شما دقت دارید دارید می‌بینید هم این الان اگر بنا بشود یک اعتدال کلی این عالم را می‌چرخاند.
هر چیزی را در مدار خودش و همه چیز در وضع خودش محفوظ است.
این اعتدال اگر به هم بخورد همه چیز به هم خواهد خورد و تا اون ذرات ریز متلاشی خواهد شد.
یعنی حتی دیگه این زمین ما متلاشی میشه تا خاک دیگه خاک نیست.
یک ذره صورت دیگر خواهد آمد.
یک اعتدال کلی مرتبط به هم و متصل دقیقاً به هم هست.
یعنی یک اتصالی هست در این خلقت یعنی خلقت مادی.
اون اتصال است طبق یک حساب خاص خدا خواسته است این عالم را هم‌طور می‌چرخاند با نظم خاص.
این اتصال و اعتدال وقتی از یک جایی شروع کرد به هم خوردن تا آخرش پیش خواهد رفت یعنی تا متلاشی شدن کل عالم ماده پیش خواهد رفت تا اینکه این عالم کلاً مبدل شود.
«يَوْمَ تُقَلَّبُ الْأَرْضُ وَالْجِبَالُ» و غیره.
«وَإِذَا السَّمَاءُ فُرِجَتْ» اون زمانی که آسمان منشق شد «وَإِذَا الْجِبَالُ نُسِفَتْ» اون زمان که کوه ها از جا برچیده شد و زائل شد.
اینها خب مسائلی‌ست که اون وقت در مقدمات قیامت که مقارنات قیامت است در واقع خیلی نزدیک است و قیامت پیش خواهد آمد.
آن زمان که ستاره‌ها چنین شد، آسمان چنان شد، کوه ها هم به این وضع درآمد.
نسفت نسق کوه ها نسق به عبارت از چیدن یک چیز از جاش و متلاشی کردن.
کوه ها از جای خود کنده میشوند و متلاشی میشوند.
آن زمان که چنین شد «وَإِذَا الرُّسُلُ عُقِّبَتْ» و آن زمان که پیغمبر‌ها فرستاده‌های خدا وقت داده شدند، وقت داده شد.
این تعبیر مخصوصی است.
اینجا من یک توضیحی عرض می‌کنم.
خیلی هم طولانی نه.
عقبت فکر کنید عقبت از نظر ادبیات ما شاید عقبت به معنی وقبت است.
تعقیب عقبت مصدرش تعقیب است.
تعقیب از باب تفعیل بر وزن توحید دقت میکنید هم بر وزن توحید است هم بر معنی توحید تعبیق یعنی توبیخ یعنی وقت دادن، وقت معین کردن، وقت دادن، وقت مشخص کردن.
عُقِّتَتْ یعنی وُقِّتَتْ.
دقت کردید؟
اومد یک و إذ الرسل عُقِّتَتْ.
اول این، یعنی این اونیکه‌ها مقاربات یعنی اشراط و اوائل قیامت هست که وجود تغییر میشود، آسمان و زمین به هم می‌خورند الی آخر و مبدل میشوند، وارد هشت میشوند و این یکی که و إذ الرسل عُقِّتَتْ هست، مسئله بعدی‌ست که در اول قیامت هست.
یعنی شروع شدن قیامت.
و إذ الرسل عُقِّتَتْ آن زمان که انبیا وقت داده شده‌اند.
یعنی چه؟
انبیا وقت داده شده‌اند.
دقت میکنید؟
معنیش این است که وقتی که برای انبیا هست پیش آمد.
اون وقتی که برای رسولان اراده شده است پیش آمد که باید انبیا به میدان بیان بگن که چه شد و چه گذشت.
دقت میکنید؟
اینجا من نکته‌ای را عرض می‌کنم دقت بکنید.
قرآن روی این مسئله تاکید خاصی دارد.
این انبیا بندگان خدا بودند.
از یک جهت مأمورین خدا بودند.
باید بیان هرکدامشون بگن که چی گفتن، چی کردن و مردم چه مقابله کردن و انسان‌ها با تمام جزئیات.
چی شد آن چه با اینها شد؟
اینها چی کردن و انسان‌ها چی کردن؟
این باید معلوم میشود.
دقت میکنید؟
هم باید انبیا نشان بدهند که مأموریت خودشون رو انجام دادند یا نه؟
و هم انسان‌ها با اینها چطور برخورد کردن تک تک باید معلوم میشود در اون روز همه به اصطلاح پای سؤال می‌آیند.
این یک مسئله است.
این در قیامت.
وقتی هر به هر آیه از آیات معال می‌رسیم می‌بینیم که همش یه سلسله مسائل مطرح میکنه که خیلی وقتی با این فکر بالای خودمون وقتی فکر می‌کنیم خیلی مسئله مفصل به نظرمون می‌رسد.
این فکر بالا گفتم طبق حساب شما گفتم البته.
اومد خیلی از این مسائل گفتم.
بالاخره یکی از مسائل این است که اول قیامت خیلی روز خیلی چیز خاصی‌ست.
یکی هم این است که روزی است که وقت انبیا اون وقت رسیده که باید ببینیم انبیا چی کردن؟
چه معامله‌ای با اونها شد؟
خودشون اولا چی کردن؟
چه معامله‌ای با اونها شد؟
حرفشون چیه؟
شکایتشون چیست؟
متحمله چی شده‌اند؟
خب انبیا هستند.
بالاخره اینطور نیست پیغمبر آمد و رفت تمام شد.
تمام شد نداره.
حالا کار پیغمبران میشود گفت اساسی‌ش کجاست؟
اساسی‌ش در قیامت نه اونیست که گذشته است.
قرآن اینجا نشان می‌دهد.
کار پیغمبران مهمش اون نبود که آمد و در اینجا تمام شد.
مهمش اونیست که خواهد آمد.
این خیلی عجیب است.
از همه‌شون طبق آیات قرآن اولا تک تکشون سؤال خواهد شد که چه کردید؟
و به اصطلاح رسالتی را که مأموریت داشتید از ناحیه خدای متعال انجام دادید یا نه؟
السلام علیکم و رحمة الله.
[همهمه].
یاران همراه تفسیر آیات هفتم تا یازدهم از سوره مبارکه مرسلات را با بیان آیت الله استاد محمد شجاعی شنیدید.
اکنون دل و جان را منور می‌کنیم به کلام نورانی وحی و دعوت می‌کنیم بشنوید تلاوت آیاتی از سوره مبارکه مرسلات را.
اعوذ بالله من الشيطان الرجيم.
بسم الله الرحمن الرحيم.
والمرسلات عرفا.
فالعاصفات عصفا.
والناشرات نشرًا.
فالفارقات فرقًا.
فالملقيات ذكرًا.
غرًا أو نذرًا.
إنما توعدون لواءًا.
فإذا النجوم کُثِّبت.
وإذا السماء فرجت.
وإذا الجبال نسفت.
وإذا الرسل عُقِّتَتْ.
لأي يوم أُجِّلت.
ليوم الفصل[آیه قرآن] [آیه قرآن] [آیه قرآن] به پایان برنامه در مکتب وحی امروز رسیدیم.
ان‌شاءالله ادامه تفسیر سوره مبارکه مرسلات را در برنامه‌های بعد خواهید شنید.
به امید همراهی‌تان شما را به خداوند منان می‌سپاریم.
حق نگهدارتان.
[آواز همنوا] الله الله الله الله الله الله الله الله الله الله يا من له خضعت الوجوه بأسرها وله جميع الكائنات توحد.
أنت الإله الواحد الفرد الذي كل القلوب به تقر وتشهد.
يا من له خضعت الوجوه بأسرها وله جميع الكائنات توحد