دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ چهل‌وپنجم انسان کامل، صفحهٔ صد و شش و آیهٔ نخست سورهٔ مائده را می‌گشاید: سورهٔ ولایت که بناست تا آیات غدیر پیش برود. سؤال ضمانتِ ولایت فقیه اگر منحرف شود، متوجه امام معصوم است نه استاد؛ نصب خاص (مالک) و نصب عام (شخصیت حقوقی ولایت فقیه) لازم‌الاتباع‌اند، شاه نیست. راهکار عادی خبرگان است و راهکار غیرعادی دست غیب. فضای مائده دندان تیز کردن بر مرگ پیامبر است؛ فهمیدند قضیه به ولایت بند است نه به شخص. بسم الله در توبه نیامده چون با محتوا هماهنگ است نه چون برائت با رحمت نمی‌سازد؛ مهر در چهرهٔ قهر ظاهر می‌شود. «یا الله» کلید دولبه است؛ عارف می‌گوید، بقیه یا شافی و یا کافی. دعا وسیله است نه چوب لای چرخ؛ قضای مبرم را عوض می‌کند نه قضای حتم. قدرت خدا را با خراب کردن حکمت ثابت نکنید؛ «لو شاء» غیر از «إن شاء» است و هدایت اجباری به فرض محال است. شمر و زهیر از صفین تا کربلا جایشان را با اراده عوض کردند. لبِ «أوفوا بالعقود» کلامی و ولایی است نه فقط فقهی. پراکندگی ظاهری مائده تنظیم الهی است: آیهٔ ۶۷ پیش از آیهٔ ۳. «من لم یحکم» در جامعهٔ اسلامی کنار کشیدن را هم می‌گیرد. دین به انزوا بهتر از انحراف است. ظهورگیری روی فضا، سوره و کل قرآن. جهان با کافر کنار می‌آید نه با مستکبر. تواضع جودی کشتی نوح را نشاند؛ تیه فقرا بر اغنیا از تواضع اغنیا بهتر است اگر اتکال به خدا باشد.

فهرست مطالب

مقدمه: آغاز سورهٔ ولایت
ضمانتِ ولایت فقیه؛ سؤال متوجهِ امام معصوم است
فضای سورهٔ مائده: پیغمبر بمیرد، شریعت نمیرد
بسم الله و سورهٔ توبه؛ مهر در چهرهٔ قهر
«یا الله» کلیدِ دولبه است
دعا، حکمت و وسائل؛ «لا تبدّل حکمته الوسائل»
لوح محفوظ و غمِ پنهانِ عرفا
«لو کُشف الغطاء» و تعریف از خود
«إن الله یحکم ما یرید»؛ قدرت را با حکمت خراب نکنید
«لو شاء الله» نه «إن شاء الله»؛ هدایتِ اجباری نمی‌خواهد
حلقهٔ هدایت و خوف و رجا
تحریمِ طیبات به ظلم؛ اصحاب سبت
تحلیلِ محتوا و فضای نزول؛ علامه وحید عصر
لبِ «أوفوا بالعقود» کلامی است نه فقط فقهی
پراکندگیِ ظاهری سوره؛ تنظیم الهی
مهیمن بودن قرآن؛ امت واحده و ابتلاء
«و من لم یحکم بما أنزل الله»؛ در جامعهٔ اسلامی نمی‌توانی کنار بکشی
«و أن احکم»؛ ایاکِ أعنی و اسمعی یا جارة
«یفتنوک عن»؛ کارِ عجیب قرآن در تضمین معنا
یهود و نصارا اولیاء نباشند؛ مرض قلبی و مسارعه
کلام فی معنی العقد؛ کافر و مستکبر
روایت شتر پیامبر و تواضعِ جودی
دو ملکِ موکَّل؛ تواضع اغنیا و تیه فقرا
دعا و حسن ختام

نکات کلیدی

سؤال «اگر ولی فقیه منحرف شد ضمانت کیست» را باید از امام معصوم پرسید؛ او سیستم نصب عام را طراحی کرده و لازم‌الاتباع کرده است.
اگر امام نصب نکرده باشد ضمانت اجتماعی نمی‌دهد؛ در فتنهٔ خودساخته بسوزید. شاه از طرف معصوم لازم‌الاتباع نیست.
نصب خاص (مالک اشتر) و نصب عام (ولایت فقیه به عنوان شخصیت حقوقی) هر دو لازم‌الاتباع‌اند؛ نور الهی است که می‌خواهند خاموشش کنند.
مسیر عادی موضوع‌شناسی: خبرگان و شورای نگهبان. مسیر غیرعادی: دست آشنای غیب؛ در انتخاب رهبری هم دستی از غیب کار را عوض کرد.
حتی اگر کس دیگری به جای رهبری فعلی می‌آمد همان حرف را می‌گفتیم: ضمانت با امام معصوم است؛ او نمی‌گذارد مسیر با بی‌آبرو کردن اسلام برود و اطاعت واجب بماند.
کافران خیال می‌کردند اسلام به شخص پیامبر بند است؛ «إنک میت» آمد و فهمیدند به ولایت بند است. دندان تیز کرده بودند که پیامبر بمیرد و شریعت بمیرد.
بسم الله صد و چهارده بار آمده و فقط در توبه نیست؛ دلیلش برائتِ آغاز توبه نیست. اسم الله همیشه اسم رحمت محض نیست؛ مهر در چهرهٔ قهر ظاهر می‌شود (انعام/۴۵).
«یا الله» مفتاح و مقلاع است: محیی و ممیت. برای شفا یا شافی بگو. یا الله کار عارف است که ظرفیت طرف و خواسته را دارد.
اصرار کودک برای دست در چای: خدا گاهی می‌گذارد بسوزی تا بفهمی. صحیفه: وسائل حکمت را عوض نمی‌کنند.
دعا، پزشک، صبر و نماز همه وسیله‌اند. دست درازشده خالی برنمی‌گردد اما ممکن است چیز دیگری در کاسه باشد.
دعا نکردن از سر «من هیچی نمی‌خواهم» تعنت است. اصرار تا وقتی «تو نمی‌فهمی» نباشد رواست. جامع‌ترین دعا: حسنه در دنیا و آخرت.
دعا چوب لای چرخ خدا نیست؛ جزء مسیر قضاست. قضای مبرم را عوض می‌کند نه قضای حتم و لوح محفوظ.
عرفایی که لوح محفوظ را دیده‌اند غم پنهان دارند. کشمیری دو بار «تمام عالم منم» را دید (بازار کوفه و پل آهنچی). بعضی کتوم‌اند مثل برخی عرفا؛ بعضی مثل نخودکی نیستند.
علی: لو کشف الغطاء ما ازددت یقینا. تعریف از خود را خدا مکروه کرده وگرنه فضائل ناگفته می‌ماند.
قدرت مطلق را طوری ثابت نکنید که حکمت و علم زیر سؤال برود. محالات ذاتیه شیء نیستند. مکر سیئه به اهلش برمی‌گردد و سنت تبدیل و تحویل ندارد.
«فعال لما یرید» درست است؛ اول الکلام این است که ما یرید چیست. بعضی چیزها واجب عنه است. بحث کلامی تعذیب نبی از همین‌جاست.
دست خدا در هستی‌شناسی باز است (شافی دارو نیست؛ رادیاتور به‌جای آتش) اما خلاف سنت و حکمت عمل نمی‌کند.
«لو شاء الله لهداکم أجمعین» به فرض محال است نه «إن شاء». هدایت عمومی با قرآن شده؛ هدایت خاص سرانجام را به زور جمع نمی‌کند چون اراده داده شده.
شمر در صفین با علی بود و زهیر مقابل؛ تا کربلا جایشان عوض شد. ارادهٔ خودشان بود.
حلقهٔ «یزید الله الذین اهتدوا هدی» را با اختیار بگیر نه حلقهٔ یزید شدن را. خوف: بلعم و فواق ناقه.
طیبات به ظلم بر یهود حرام شد نه چون ذاتاً خبیث بودند. اصحاب سبت کلک زدند. صید احرام و پاساژ حج همان سنخ امتحان‌اند.
پیامبر غل و زنجیر را برداشت: طیبات حلال، خبائث حرام. «کان حقا علینا نصر المؤمنین» و «کتب علی نفسه الرحمة» همان واجب عنه فلاسفه‌اند؛ قال الصادق را در فلسفه ببین.
شأن نزول را با تحلیل محتوا می‌شود زد. علامه شأن نزول‌های ناساز را رد می‌کند. فضای نزول سوره بالاتر از شأن نزول آیه است. با دقت معجزه بودن درمی‌آید.
مائده را مکرر با معنی بخوانید. «الیوم یئس» به لحم خنزیر بند نیست؛ خنزیر از قبل حرام بود. لب أوفوا بالعقود ولایت و کلام است گرچه فقه و نکاح و روابط بین‌الملل را هم می‌گیرد.
پراکندگی مائده الهی است: هیچ بی‌شعوری این‌گونه تنظیم نمی‌کند. آیهٔ ۶۷ (بلغ) پیش از آیهٔ ۳ (اکمال) است.
قرآن مهیمن بر کتب است. امت واحده به فرض لو است؛ خدا مشغول ابتلاء است: فاستبقوا الخیرات.
«من لم یحکم بما أنزل الله» غیر از «من حکم بغیر» است. در جامعهٔ اسلامی کنار نشستن هم حکم نکردن است: کافر، ظالم، فاسق.
خطاب به پیامبر از باب ایاک أعنی و اسمعی یا جارة است. دین به انزوا بهتر از انحراف است. لوس کردن دین برای پذیرش مردم آیه نیست.
یفتنوک عن: فعل فتنه حرف اضافهٔ رغب عن را گرفته؛ دو معنی اشراق می‌شود. نظیر ولا ترکنوا الی که رکون و میل را جمع کرده.
فإن تولوا: عواقب گردن خودشان است. احد: استزللهم الشیطان ببعض ما کسبوا. حکم جاهلیت می‌خواهند؟ ارتدت الناس الا چند نفر.
یهود و نصارا اولیاء نباشند. مرض قلبی مسارعه می‌کند از ترس دائرة. اگر مرتد شوید قومی می‌آید که خدا دوستشان دارد. إنما ولیکم الله و رسوله والذین آمنوا وهم راکعون. حزب الله غالب است.
ظهورگیری روی فضا و سوره و کل قرآن مرد می‌خواهد؛ روی کلمه کار موجّهی است.
علامه در کلام فی معنی العقد: با کافر می‌شود کنار آمد با مستکبر نه. ائمه کفر ایمان ندارند نه؛ پیمان حالشان نیست (أیمان). أفلح الیوم من استعلی منطق استکبار است.
در اوج اقتدار مدینه: فما استقاموا لکم فاستقیموا لهم. اسلام با کافر کنار می‌آید نه با استکبار.
شتر مطرح پیامبر را اعرابی برد چون تعریفش بادش کرد؛ خدا ذلیلش کرد. کوه‌ها برای نشستن کشتی مسابقه دادند؛ جودی متواضع‌ترین بود و جاودانه شد.
دو ملک: تواضع لله رفع، تکبر وضع. بتواضع تتم النعمة. تواضع اغنیا به فقرا طلب لما عند الله است؛ تیه فقرا بر اغنیا اتکالا علی الله بهتر است چون تواضع فقیر ممکن است طلب لما عندکم باشد و ما عندکم ینفد.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: سورهٔ ولایت، نصب خاص / نصب عام، شخصیت حقوقی ولایت فقیه، لازم‌الاتباع، دست غیب، خبرگان، موضوع‌شناسی، مفتاح و مقلاع، محیی و ممیت، قضای مبرم / قضای حتم، لوح محفوظ، کتوم، لو کشف الغطاء، محالات ذاتیه، واجب عنه / واجب منه / واجب علیه، تعذیب النبی، لو و إن شرطی، هدایت عمومی / خاص، حلقهٔ هدایت، فواق ناقه، اصحاب سبت، عوامل امتحانی، طیبات و خبائث، هیمنه، ظهورگیری روی فضا / سوره / قرآن، ایاک أعنی، تضمین معنا (فتنه عن، رکون الی)، حکم جاهلیت، مرض قلبی و مسارعه، حزب الله، کلام فی معنی العقد، کافر و مستکبر، أیمان (پیمان)، تیه فقرا
آیات محوری: مائده/۱ و ۳ و ۳۵ و ۴۴–۴۵ و ۴۷–۵۲ و ۵۴–۵۷ و ۶۷ و ۹۴؛ زمر/۳۰؛ انعام/۱۲ و ۴۵ و ۵۴ و ۱۴۹؛ بقره/۴۵ و ۷۴ و ۲۰۰–۲۰۱ و ۲۱۶؛ یوسف/۹۰؛ فاطر/۴۳؛ نحل/۹ و ۹۶؛ مریم/۷۶؛ اعراف/۱۵۷ و ۱۶۳ و ۱۷۵؛ نساء/۱۶۰؛ روم/۴۷؛ آل‌عمران/۱۵۵؛ هود/۴۴ و ۱۱۳؛ توبه/۴ و ۷ و ۱۲؛ طه/۶۴
روایات و متون: صحیفه («یا من لا تبدل حکمته الوسائل»)؛ نهج‌البلاغه («لو کشف الغطاء»، «بتواضع تتم النعمة»، حکمت ۴۰۶ تواضع اغنیا / تیه فقرا)؛ روایت شتر اعرابی و تواضع جودی (بحار، کتاب العشرة)؛ دو ملک موکل تواضع و تکبر؛ ارتدت الناس؛ فواق ناقه؛ سلونی
ارجاعات جلسه: المیزان (کلام فی معنی العقد؛ ایاک أعنی)؛ علامه طباطبایی وحید عصر؛ آقای کشمیری، آیت‌الله بهجت، آقای نخودکی؛ حرم حضرت معصومه؛ کلاس خواهران مشکاتیه؛ حافظ («هر نافه که به دست نسیم سحر افتاد»)؛ شمر و زهیر بن قین؛ بلعم باعورا

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.