دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسۀ دوازدهم تفسیر سورۀ یوسفِ حجت‌الاسلام قاسمیان از آیۀ بیست‌وپنج تا سی‌وسه است: استباق در و قدّ پیراهن از پشت، تهمت زلیخا با سقفِ زندان نه مرگ، پاسخ کوتاه یوسف، شهادت شاهد از اهل زن، قاعده‌سازی عزیز که «إنه من کیدکن إن کیدکن عظیم»، امر به اعراض و استغفار، جیگ‌جیگ نسوه در مدینه، مجلس متکا و چاقو، اقرار زلیخا و تهدید زندان، و تضرع یوسف که «ربّ السجن أحبّ إلیّ». استاد «شهد» را عن حسّه می‌گیرد نه کارشناسی، و روایت کودک گهواره در بحار را قرینۀ آن می‌داند. نقل بدون واکنش در زبان قرآن را امضا می‌خواند؛ جمع «کیدکن عظیم» با «کید الشیطان ضعیف» را که زن را استاد شیطان کند یهودی‌مسلک و خلاف تثنیۀ «فدلاهما» می‌شمارد. پاشنۀ آشیل مرد، دو حبّ النساء، حریم قول و حجاب، خلوت و ثالثهما الشیطان، اشاعة فاحشه، حجت باطنی کودک، شغاف دل، تفرّغ عبادت و استعاذۀ جدی، و سخت‌تر بودن امتحان جمع از امتحان درِ بسته، محورهای جلسه است.

فهرست مطالب

آغاز جلسه و فاتحه برای میرزا جواد تبریزی
جمع بستن فعل الهی: «ما کردیم» و توحید ذات
آیۀ بیست‌وپنج: استباق در، قدّ پیراهن، ألفیا سیدها
مردسالاری به‌معنای مدیریت مرد، نه ارباب‌کشی
پیشنهاد زلیخا: زندان نه مرگ؛ و پاسخ کوتاه یوسف
«شهد شاهد»: شهادت عن حسّه است، نه کارشناسی
روایت کودک در گهواره؛ علامه و معنای «شهد»
آیۀ بیست‌وهشت: «إنه من کیدکن إن کیدکن عظیم»
زبان قرآن: نقل بدون واکنش یعنی تأیید
کید شیطان ضعیف است؛ جمع این دو آیه یهودی‌مسلک نیست
پاشنۀ آشیل مرد؛ دو حبّ النساء
«فلا تخضعن بالقول» و «من وراء حجاب»
موسی و دختران شعیب؛ نگاه غیرمتحجر و بن‌بست غرب
روایت اجاره و خلوت؛ ثالثهما الشیطان
آیۀ بیست‌ونُه: یوسف اعرض عن هذا؛ تغلیب خاطئین
غیرت مرد و حسادت زن
آیۀ سی: نسوه در مدینه و جیگ‌جیگ ملامت
اشاعة فاحشه و تعییر مؤمن
حجت باطنی کودک؛ بلوغ شرعی را با فهم فطری قاطی نکنید
«قد شغفها حباً»: پردۀ دل و تمییز منقول
تفرّغ للعباده؛ عبادت فقط خدمت به خلق نیست
«لأحتنکنّ ذریته»؛ دشمن قسم‌خورده و سرِ کار گذاشتن
ضلال مبینِ نسوه؛ خیرخواهانه نیست
آیۀ سی‌ویک: متکا، چاقو، اخرج علیهن
آیۀ سی‌ودو: فذلکن الذی لمتننی؛ فاستعصم؛ تهدید زندان
آیۀ سی‌وسه: ربّ السجن أحبّ إلیّ؛ کیدهن و جهالت عملی
دعا و حسن ختام

نکات کلیدی

فعل‌های جمع الهی (ما کردیم) جمع بستنِ خدا با مخلوق در توحید ذات نیست؛ فهم عرفی از خدا و ملائکه یا خدا و رسول است. توحید یعنی خدا و دیگر هیچ. قرآن ارادۀ خدا را با «أحد» یا «واحد قهار» می‌آورد نه «واحد» خالی. لیس فی الدار غیره دیّار. دو لسان ذات و فعل تناقض ندارند.
«قدّ» پارگی عمودی است. استباق دوطرفه است: یکی می‌گریزد، یکی می‌گیرد. «سیدها» نه «سیدهما»: مدیریت مرد در خانه است نه اشرفیت جنسی و نه ارباب‌کشی. مرد مسئول یعنی پاسخ‌گو در کلان؛ مشورت هست. بچه‌سالاری بدترین است. حق داد زدن سر اتو و غذا از آیه درنمی‌آید.
زلیخا پیشنهاد مرگ نمی‌دهد؛ حبّ می‌خواهد نگه دارد. یوسف فقط «هی راودتنی عن نفسی» می‌گوید؛ درها و هیتَ لک را نمی‌گوید؛ قسم نمی‌خورد؛ متانت را از دست نمی‌دهد.
شهادت فقهی عن حسّه است نه کارشناسی. «هل ترى الشمس على مثلها فاشهد وإلا فدع.» دیدنِ چاقوی خونی شهادت قتل نیست. آیۀ بیست‌وهفت تکرار بیست‌وشش نیست؛ دو شرط دو طرف را می‌بندد. قرآن گفته «شهد شاهد» نه «قال». شاهد از اهل زن است؛ سنگینی شهادت را زیاد می‌کند. کارشناسیِ متأمل را شهد نمی‌نامند.
علامه روی معنای شهد حساس است. بحار الأنوار ۱۲/۲۲۵: الهام به یوسف که از کودک مهد بپرس. عیسی در گهواره حرف زد؛ پاک باش عالم کمک می‌کند. اقرب المجازات: گفتار بی‌تعمل به شهادت نزدیک‌تر است. جزئیات فیلم از آیه درنمی‌آید.
عزیز به‌جای «کیدک» گفت «کیدکن عظیم» و قاعده ساخت. جملۀ اول تطبیق است، جملۀ دوم قاعده. در زبان قرآن نقل بدون واکنش امضاست؛ رد اگر باشد درجا است (منافقین لا یفقهون / لا یعلمون). این قاعده روی جملۀ قاعده‌ساز است نه روی هر عملِ نقل‌شده.
نساء/۷۶ کید شیطان را در میدان قتال ضعیف می‌داند. جمع آن با کیدکن عظیم که «زن شیطان را درس می‌دهد» از فرهنگ قرآن دور و شبیه منشأیت شر برای زن در یهود و مسیحیت است. هر دو گزاره جدا درست‌اند؛ استنتاج باطل است.
خلقت آدم تمثیل کل تاریخ است: خلقناکم ثم صورناکم ثم قلنا للملائكة اسجدوا لآدم. فرشته کمک‌کار، شیطان سد راه. نسیم سحری غنچه را می‌شکفد؛ طوفان پرپر می‌کند. الست بربکم در ضمیر هست. فوسوس لهما / فدلاهما / فأزلهما: هر دو فریب خوردند. ثقل اکبر قرآن است؛ روایت را قرآن‌شناس باید به قرآن عرضه کند.
پاشنۀ آشیل مرد زن است. بحث با مرد غالباً شکست است؛ محبت و غمزه کار می‌کند. حب النساء من أخلاق الأنبیاء غیر از سیف/سهم الشیطان است. گرایش به خواهر و مادر شهوانی نیست. ارتباط بی‌قاعده کلاسیک‌ترین راه خراب کردن است.
فلا تخضعن بالقول: صدای معمولی نه نرمِ طمع‌آور. من وراء حجاب أطهر لقلوبکم وقلوبهن؛ منحصر به زنان پیامبر نیست. زنگ در کنار ایستادن و معماری حریم، تدین است. محیط کار زنانه تخلیۀ عاطفی می‌آورد. تدریس خصوصی و خواهر برادری دروغین خانواده را می‌خورد. حسادت غیرمرضی سد است. سوءنیت روزی را کم و دل را نگران می‌کند.
قرآن متحجر نیست: موسی از دختران شعیب کار پرسید، آب داد، به سایه رفت. غرب در خانواده مثل خر تو گل مانده. اسلام حداکثر لذت را بدون پاشیدگی می‌خواهد. ذوّاق نشوید. محیط کار مرد را چک کنید نه ثانیه‌شماری.
وسائل الشیعه، باب اجاره: خانۀ با در به زن نامحرم اگر در بسته نشود فسخ و تحول واجب است. فإن الرجل والمرأة إذا خلوا فی بیت کان ثالثهما الشیطان. دقت امیرالمؤمنین در سلام الگو است نه نشانۀ شخصیت نساخته.
یوسف أعرض عن هذا واستغفری لذنبک إنک کنت من الخاطئین: تغلیب است چون خطاهای گنده را بیشتر مردان کرده‌اند. غیرت عزیز در حد نادیده‌گرفتن است. غیرت مرد مراقبت است؛ حسادت زن تحمل دویی ندارد ولو شرعی.
نسوه اشراف‌اند نه همۀ زنان شهر. خیرخواه نیستند؛ ملامت و مکرند. ضلال مبین مثل تعبیر برادران دربارۀ پدر است: کار بی‌خودی نه کفر. فتی یعنی غلام.
من أذاع فاحشة کان کمبتدعها. من عیّر مؤمناً لم یمت حتى یرکبه. نیت را قضاوت نکنید. حد اگر هست حد است؛ پیس‌پیس نیست. مستثنی غیبت مشتهر به فاحشۀ علنی است.
بلوغ نُه و پانزده برای احکام نقلی (نماز و روزه و حج) است نه حجت باطنی. شش‌هفت‌ساله حریم بدن را می‌فهمد. لخت آوردن کودک توهین به فطرت است. چون بچه است باید هوایش را داشت.
قد شغفها حباً: شغاف پردۀ دل؛ تمییز منقول عن الفاعل: حب پرده را درید. خود شخص می‌فهمد پشت پرده است یا پرده دریده. نزع شیطان استعاذۀ جدی می‌خواهد: بدو به پناهگاه نه ذکر زبانی.
تفرّغ للعبادة وقت خالی با تلفن خاموش است؛ خدمت به خلق جایش نیست. اگر ندهی خدا می‌گذاردت سر کار. ناشئة اللیل برای شناگر روز است. شیطان به عزت لأحتنکنّ: افسار و سواری. خمرۀ ناب در سجده است. درس بهانۀ ترک عبادت نشود.
علامه: مجلس متکا سخت‌تر از درِ بسته است. اخرج علیهن ایستاده بر نشسته. أکبرنه بزرگداشت. قطّعن شدت بریدن نه لزوماً جدایی عضو. مؤمن صبح‌الوجه و جذاب می‌شود؛ اجمل اهل زمان در روایت آمده. جراحی بینی تو‌دل‌برو نمی‌کند.
فاستعصم: دو دستی به عصمت. دشمن هم شهادت به پاکی می‌دهد. لیسجننّ تأکید ثقیل؛ لیکونن خفیف. یدعوننی جمع است. فشار جماعت از وسوسۀ یک نفر سخت‌تر است. معاذ الله جای خود را به ربّ السجن می‌دهد.
وإلا تصرف عنی کیدهن أصب إلیهن وأکن من الجاهلین: مخلَص هم در هجوم جمع از صرف الهی بی‌نیاز نیست. جهالت عملی است نه علمی؛ وعده به جلسۀ بعد. عصمت یوسف در پناه بردن است نه در سنگ فرض کردن خود.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: جمع‌بستن فعل الهی؛ أحد و واحد قهار؛ لیس فی الدار غیره دیّار؛ قدّ؛ استباق؛ سیدها و مدیریت مرد؛ مسئول/پاسخ‌گو؛ بچه‌سالاری؛ شهادت عن حسّه در برابر کارشناسی؛ تحمل شهادت؛ اقرب المجازات؛ کیدکن عظیم؛ امضای نقل بدون واکنش؛ کید الشیطان کان ضعیفا؛ تثنیۀ فدلاهما؛ تمثیل خلقت آدم؛ ثقل اکبر؛ پاشنۀ آشیل؛ حب النساء اخلاق انبیاء / سیف الشیطان؛ خضوع قول؛ من وراء حجاب؛ تخلیۀ عاطفی؛ ذوّاق؛ ثالثهما الشیطان؛ تغلیب خاطئین؛ غیرت و حسادت؛ نسوه؛ شغاف و تمییز منقول عن الفاعل؛ نزع و استعاذه؛ تفرّغ للعبادة؛ سبح نهار؛ تحت‌الحنک / لأحتنکنّ؛ متکا؛ أکبرنه؛ قطّعن؛ فاستعصم؛ نون تأکید ثقیل و خفیف؛ جهالت عملی.
آیات محوری: یوسف/۲۳–۳۳، ۸، ۳۹؛ احزاب/۳۲، ۵۳، ۵۶؛ نساء/۷۶، ۱۶۵؛ اعراف/۱۱، ۲۰، ۲۲، ۱۷۲، ۲۰۰؛ بقره/۳۶؛ نور/۱۹، ۲۱؛ قصص/۲۳–۲۵؛ مریم/۲۹–۳۰؛ منافقون/۷–۸؛ اخلاص/۱؛ مزمل/۱–۲، ۶–۷؛ اسراء/۶۲؛ ص/۸۲؛ فصلت/۳۶.
روایات و نقل‌ها: هل ترى الشمس على مثلها فاشهد وإلا فدع؛ بحار الأنوار ج۱۲ ص۲۲۵ (کودک مهد)؛ حب النساء من أخلاق الأنبیاء؛ سیف/سهم الشیطان؛ وسائل الشیعه باب اجاره (در به زن نامحرم و فسخ)؛ فإن الرجل والمرأة إذا خلوا فی بیت کان ثالثهما الشیطان؛ من أذاع فاحشة کان کمبتدعها؛ من عیّر مؤمناً لم یمت حتى یرکبه؛ اجمل اهل زمان بودن یوسف؛ صبح‌الوجه شدن مؤمن.
اعلام و منابع: علامه طباطبایی (معنای شهد؛ سخت‌تر بودن صحنۀ جمع)؛ آیت‌الله خویی؛ آیت‌الله میرزا جواد تبریزی (فاتحه و حسن ختام)؛ شهید مطهری (اشاره به کتاب‌ها در تربیت خانواده)؛ امیرالمؤمنین علیه‌السلام (دقت در سلام و حریم)؛ امام صادق علیه‌السلام (روایت اجاره).

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.