دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ بیستم تفسیر سورهٔ یوسفِ حجت‌الاسلام قاسمیان از آیهٔ چهل‌وشش تا پنجاه‌وسه است: ساقی از یوسف تعبیر هفت گاو و هفت سنبله را می‌خواهد؛ یوسف بی‌آنکه آزادی را شرط کند هم تعبیر می‌کند هم راهکار اقتصادی می‌دهد — و این جمال یوسف است نه زیبایی صورت. ملک مصر با عزیز مصر یکی نیست؛ خواب را پادشاه دیده که از زندان یوسف خبر نداشته. روایت بحار که پیامبر شرط آزادی می‌گذاشت با روح قرآن سازگار نیست. فرق خواب خبری و خواب انشایی (خبر به داعی الإنشاء) گرهٔ تعبیر را باز می‌کند: خواب زندانیان خبر است، خواب ملک دستور است، خواب ابراهیم در صافات امر ذبح است نه خبری که با گوسفند باطل شود. هفت سال دأبِ کشت و ذخیره در خوشه، هفت سال شداد که خودِ سال‌ها می‌خورند، و سال پانزدهمِ یغاث و یعصرون که در خواب نیست و علم غیب یوسف است. بیرون‌آمدن را به روشن‌شدن ماجرای زنان موکول می‌کند تا آبرو پیش از «اجعلنی علی خزائن الأرض» برگردد؛ عزت مؤمن تفویض نشده که ذلیل باشد. دو هدف: لم أخنه بالغیب و لا یهدی کید الخائنین. زبد می‌رود. خواب خوش و مرگ در مسجد یا دستشویی ملاک دین نیست. «ما أبرئ نفسی» اخلاق شعیب است. هو فی بیتها غلام بودن است نه تقصیر. بازی رایانه‌ای جدی است.

فهرست مطالب

آغاز جلسه و تلاوت آیات چهل‌وشش تا پنجاه‌وسه
ملک مصر با عزیز مصر یکی نیست
جمال یوسف؛ تعبیر بدون شرط آزادی
روایتی که با روح قرآن سازگار نیست
جملات خبری، انشایی، و خبر به داعی الإنشاء
خواب خبری و خواب انشایی
خواب ابراهیم؛ صفحهٔ چهارصد و چهل‌ونه، صافات
خواب زندانیان خبری است؛ خواب ملک انشایی
اقتصاد در دین؛ نان مایهٔ قیام است
تزرعون سبع سنین دأبا؛ ذخیره در خوشه
تقدیرات الهی؛ اعتراض بی‌جا
سبع شداد؛ سال‌ها می‌خورند
سال پانزدهم؛ یغاث الناس و یعصرون
از خطاب به غیاب
ارجع إلی ربک؛ آبرو پیش از خزائن الأرض
عزت مؤمن تفویض نشده که ذلیل باشد
اتقوا مواضع التهم
ربی و ربّک؛ قرینهٔ آیهٔ بیست‌وسه
ما خطبکن؛ اقرار زنان و همسر عزیز
حصحص الحق
دو هدف: لم أخنه بالغیب و لا یهدی کید الخائنین
فما الزبد فیذهب جفاء
آیا آدم بد هم می‌تواند چنین خوابی ببیند؟
متقین در ذاریات؛ سه خطبهٔ نهج‌البلاغه
حق للسائل؛ انفاق عاقلانه نه هیجانی
القاب بی‌حساب؛ آیت‌الله العظمی
آیات برای موقنین؛ آیات ارائه
سنریهم آیاتنا؛ کفر بعد از تبیین
ما أبرئ نفسی؛ اخلاق مؤمن
هو فی بیتها؛ غلام بودن یوسف
بازی‌های رایانه‌ای؛ بازی جدی است
دعای پایان جلسه

نکات کلیدی

ملک مصر غیر از عزیز مصر است. خواب را «الملک» می‌بیند نه عزیز؛ قرآن زن را همیشه «امرأة العزیز» می‌خواند؛ در ادامهٔ سوره دوباره به یوسف «یا أیها العزیز» می‌گویند. پادشاه از ماجرای زندان خبر نداشته.
جمال یوسف در تعبیر بی‌قید و ارائهٔ راهکار است، نه در صورت. بحران اقتصادی کشور را گروگان آزادی خودش نمی‌کند.
روایت بحار ج۱۲ ص۳۰۳ که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله شرط آزادی می‌گذاشت و از صبر یوسف در شگفت می‌شد، وقتی به روح قرآن عرضه شود رد می‌شود؛ شأن پیامبر را پایین می‌آورد.
سه گونه جمله: خبری، انشایی، خبر به داعی الإنشاء. مخاطب می‌فهمد. خواب هم دو مدل است: خبری (تعبیر می‌شود) و انشایی (دستور است).
خواب یوسف در آغاز سوره و سجدهٔ پایان، خواب خبری است. خواب ابراهیم «إنی أری فی المنام أنی أذبحک» امر است؛ اسماعیل می‌گوید «افعل ما تؤمر». اشکال «تعبیر نشد چون گوسفند آمد» خواب را خبر فرض کرده. منام به معنای حالت منامیهٔ عرفا نیست.
خواب دو زندانی خبر است و یوسف فقط تعبیر می‌کند. خواب ملک چون به مسئول ارزاق رسیده حاوی دستور است؛ لذا «تزرعون» یعنی بکارید.
اموال فتنه‌اند تا به لهو نکشانند، نه اینکه به درد نخورند. «جعل الله لکم قیاماً»؛ دعای برکت در نان: اگر نان نباشد نماز و روزه و فرائض درست نمی‌شود.
دأب یعنی عادت مستمر (کدأب آل فرعون؛ شمس و قمر دائبین). گندم را در سنبله نگه دارید. حصد در هود/۱۰۰ هم درو کردن قریه است.
اعتراض به تقدیر غالباً از ندانستن است؛ فدایی شدن بنی‌اسرائیل برای موسی نمونه است. بعد از سال‌ها آدم می‌بیند همان‌طور که بود درست بود. حتی در هفت سال رونق باید کم خورد.
سبع شداد خودِ سال‌ها مثل درنده «یأکلن ما قدمتم لهن». اندک ذخیره بذر سال پانزدهم است.
سال پانزدهم در خواب نیست؛ علم غیب یوسف است. یغاث از غوث (انفال/۹) یا غیث (شوری/۲۸). یعصرون: فشردن میوه یا شیر، یا ابرهای معصرات. گذر از خطاب (تزرعون، تأکلون) به غیاب (یغاث الناس) نشان می‌دهد این قطعه داخل خواب نبوده.
بیرون آمدن را به «ما بال النسوة اللاتی قطعن أیدیهن» موکول کرد، نه به اصل تعبیر. با دورترین عنوان، بدون بردن آبروی کسی، می‌خواهد پیش از «اجعلنی علی خزائن الأرض» سوءپیشینه پاک شود.
مؤمن همهٔ امورش تفویض شده جز ذلیل بودن. «ولله العزة ولرسوله وللمؤمنین». بعد از بازگشت آبرو، ملک می‌گوید «أستخلصه لنفسی».
اتقوا مواضع التهم؛ کسی که خودش را در موضع تهمت بگذارد گردن خودش است. جهادی سوءسابقه نیست. زهد در راغب نقصان حظ است و رغبت در زاهد ذل نفس.
یوسف هیچ‌جا عزیز را «ربی» نگفته؛ «ربک» گفته. «ربی» فقط پروردگار است؛ قرینهٔ «إنه ربی أحسن مثوای».
خطب کار مهم است (فما خطبک یا سامری). «من سوء» تأکید نکره است: هیچ بدی. حصحص رباعیِ ساخته از حسّ: کاملاً روشن شد. زن عزیز اقرار می‌کند: أنا راودته؛ إنه لمن الصادقین.
دو هدف یوسف: مردمی — لم أخنه بالغیب؛ الهی — لا یهدی کید الخائنین. عفو ملوکانه این را روشن نمی‌کرد. زبد می‌رود ولو ششصد سال طول بکشد.
قرآن نگفته ملک آدم بدی بوده؛ رفتارش از آیهٔ ۴۳ به بعد هدایت‌گر است. فراعنهٔ بد بودنِ همه جز ملک یوسف از آیه درنمی‌آید. خواب خوش دلیل خوب بودن نیست.
متقین: کم‌خوابی شب، استغفار سحر، حق در مال برای سائل و محروم. سه خطبهٔ نهج: ۱۹۲ قاصعه، ۱۹۳ متقین (همّام نه حمّام)، ۱۹۴ منافقین. خطبهٔ منافقین به ما شبیه است.
انفاق عاقلانه برکت می‌آورد؛ امام جواد ضامن است کم نشود. انفاق فوق طاقت اسراف است. هیجان فیلم و خواب و انگشتر وسط مجلس دین نیست و جمع‌کننده را هم فریب می‌دهد.
حجت‌الاسلام یعنی دلیل قاطع اسلام و از لقب آیت‌الله — که سنگ هم آیت خداست — حساب‌شده‌تر است. آیت‌الله العظمی جز امیرالمؤمنین و ائمه نیست. القاب «عماد الأعلام» روی چک دفتر بی‌حساب است.
آیات زمین و انفس برای موقنین هست. اگر کسی فاصله بگیرد خدا آیات ارائه می‌کند: توی چشم فرو می‌کند تا حجت تمام شود. کفر بعد از «یتبین لهم أنه الحق» معنا دارد.
محل مرگ و خواب خوب ملاک دینی نیست؛ ظن به خیر داشته باشید. خدا ممکن است با بیان هدایت کند نه با خواب. نماز باران سیستان و شهاب پشت‌بام شبهه می‌سازند نه حجت.
«بکل شیء محیط» پر کردن عالم است نه فقط خط دور دایره؛ علمش هم محیط است چون خودش محیط است.
«ما أبرئ نفسی» اخلاق مؤمن است؛ مثل شعیب: نمی‌خواهم خلاف نهی خودم عمل کنم؛ توفیق جز به خدا نیست. بقیة الله در هود/۸۶ سود حلال معامله است؛ استعمال آن برای امام زمان تقطیع امام است نه کار ما. جز علی کسی امیرالمؤمنین نیست.
هو فی بیتها یعنی غلام خانه بود؛ دستش نبود در برود. معلوم نیست می‌دانسته. پرده‌برداشتن نامحرم و حساسیت افراطی هر دو آسیب است. روستا رابطهٔ طبیعی و ازدواج دارد؛ اطلاعات اینترنت و بازی جای آن را گرفته.
بازی جدی است. نشانهٔ برهنگی پنهان، انتخاب شریک همجنس با یک میلی‌متر موش‌واره، بازی وزارت جنگ آمریکا پیش از عراق که کشتن کودک امتیاز داشت. شبیه‌سازی شهر نمونهٔ بازی خوب مدیریت شهری است؛ نود و پنج درصد مزخرف‌اند. پدر و مادرهای آینده باید بدانند نه اینکه بازی کنند.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: ملک و عزیز؛ جمال یوسف؛ خبر / إنشاء / خبر به داعی الإنشاء؛ خواب خبری و خواب انشایی؛ دأب؛ حصد و سنبله؛ سبع شداد؛ یغاث (غیث / غوث)؛ یعصرون و معصرات؛ خطاب و غیاب؛ بال و خطب؛ حصحص؛ کید الخائنین؛ زبد و جفاء؛ تفویض عزت؛ مواضع تهمت؛ ربی و ربک؛ آیات ارائه در برابر آیات موقنین؛ محیط بودن؛ تقطیع آیه؛ هو فی بیتها.

منابع نام‌برده در جلسه: قرآن (یوسف/۴، ۲۳، ۳۶، ۴۱–۵۵، ۸۸، ۱۰۰؛ صافات/۱۰۱–۱۰۲؛ آل‌عمران/۱۱؛ ابراهیم/۳۳؛ هود/۸۵–۸۸ و ۱۰۰؛ تغابن/۱۵؛ منافقون/۸–۹؛ نساء/۵ و ۳۲؛ انفال/۹؛ شوری/۲۸؛ نبأ/۱۴؛ رعد/۱۷؛ ذاریات/۱۵–۲۱؛ فصلت/۵۱–۵۴؛ طه/۹۵)؛ بحارالأنوار ج۱۲ ص۳۰۳ (روایت شرط آزادی که رد می‌شود)؛ نهج‌البلاغه خطبه‌های ۱۹۲ قاصعه، ۱۹۳ متقین (همّام)، ۱۹۴ منافقین؛ حکمت مواضع تهمت؛ زهدک فی الراغب / رغبتک فی الزاهد؛ روایت تفویض امور مؤمن و نه ذلت؛ کل أمر ذی بال؛ دعای برکت خبز؛ امام جواد و انفاق؛ أنت آیة الله العظمی؛ دفتر آیت‌الله بهجت؛ آقای همت؛ نماز باران سیستان؛ بازی شبیه‌سازی شهر و طراحی وزارت جنگ آمریکا.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.