دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ بیست‌وچهارم تفسیر سورهٔ یوسفِ حجت‌الاسلام قاسمیان از صفحهٔ دویست‌وچهل‌ودو، آیات پنجاه‌وهشت تا شصت‌وهشت را می‌خواند و معنی را از ادامهٔ اجر آخرت و از آمدن برادران تا «سنراود عنه أباه» می‌برد. اجر آخرت بهتر است اما اجر دنیا هم خیر است؛ نعمت را به نام رب حدیث کنید نه به نام خود — صراط مستقیم میان کتمان و خودنمایی. دنیا محل رشد است: هر که در این دنیا کور باشد در آخرت هم کور است. نعمت آن است که قرب الی الله بیاورد؛ علم نور است که خدا در قلب می‌افکند نه حجم محفوظات. بلعم و سامری و شیطانِ شش‌هزارساله شبهه بلده‌اند. شیطان دور کعبهٔ دل طواف می‌کند؛ مؤمن با نور خدا می‌نگرد. برادران آمدند؛ یوسف شناخت و «وهم له منکرون» ناشناختن را با جملهٔ اسمیه غلیظ کرد. قرآن حکمت می‌گوید نه داستان کامل؛ موسی در پنجاه‌وچهار سوره است و جای موسی و خضر معلوم نیست. جهزهم بجهازهم همان تجهزوا رحمکم الله امیرالمؤمنین در مسجد کوفه است و «امشب شب آخر است» آقای دولابی. بنیامین برادر پدری است؛ أوفی الکیل پیمانهٔ تمام است نه ترازوی بقال. ویل للمطففین نازل به گنده‌های ارزاق است. خیر المنزلین دو ریشه دارد: انزال نوح و نُزُلِ پیش‌غذای بهشت. تقلب کفار متاع قلیل است؛ ساعت دو میلیاردی کویت با روح دین نمی‌خواند. تهدید «فلا کیل لکم» نصاب صبر یعقوب را می‌رساند؛ اوج مشکل همان فرود نصر است. ولی موظف به ظاهر است و دستش در باطن بسته نیست. سنراود همان مراوده است؛ بنیامین سی‌ساله است و بدون رضایت پدر حرکت نمی‌کنند. سه محک جامعه: توحید، والدین، نماز. عناوین شیک روی سفاهت. رضایت بگیر و بیا. ادب مع الله دعا کردن است نه ترک دعا: زکریا ذریهٔ طیبه، عیسی إن تعذبهم فإنهم عبادک، ایوب مسّنی الضر، ابراهیم إذا مرضت فهو یشفین. خضر عیب را أردت، غلام را أردنا، دیوار را أراد ربک؛ وما فعلته عن أمری. از میلیاردر یک تومان نخواهید.

فهرست مطالب

آغاز جلسه و تلاوت آیات پنجاه‌وهشت تا شصت‌ونه
اجر آخرت خیر است؛ اجر دنیا هم خیر است
نعمت آن است که قرب الی الله بیاورد
طواف شیطان بر کعبهٔ دل
وجاء إخوة یوسف؛ شناخت یک‌طرفه
جملهٔ اسمیه و تقدیم «له»
قرآن حکمت می‌گوید نه داستان کامل
ائتونی بأخ لکم من أبیکم
أوفی الکیل؛ کیل و وزن
أنا خیر المنزلین؛ دو ریشه
ساعت دو میلیاردی و نُزُل بهشت
فإن لم تأتونی به؛ تهدید برای بنیامین
ظاهر را باید آورد؛ دست ولی بسته نیست
سنراود عنه أباه؛ مراوده برای رضایت پدر
بنیامین سی‌ساله است
سه محک جامعه: توحید، والدین، نماز
توحید قلپ‌قلپ از داستان می‌جوشد
عناوین شیک روی سفاهت
رضایت والدین؛ مستحب نیست که بشود فراموش کرد
ادب مع الله؛ دعا کردن نه ترک دعا
بیست را خودمان می‌گیریم؛ ده را استاد می‌دهد
ادب خضر؛ اَرَدتُّ، أردنا، أراد ربک
خوب را به خدا؛ عیب را به خود

نکات کلیدی

آیات امروز یوسف/۵۸–۶۸ است: برادران می‌آیند، یوسف می‌شناسد و آنان منکرند؛ جهاز می‌بندد و بنیامین را می‌خواهد؛ اگر نیاورند کیل و قرب نیست؛ می‌گویند سنراود عنه أباه.
«ولأجر الآخرة خیر للذین آمنوا وکانوا یتقون» افعل تفضیل است نه تعیین: اجر دنیا هم که خدا بدهد خیر است؛ هیچ نیست نیست. «وأما بنعمة ربک فحدث»: حدیث نعمت به نام رب، نه مال خودم.
صراط مستقیم سخت‌تر از شرکِ آشکار است: حدیث نعمت می‌افتد به خودنمایی؛ ژست عالمانهٔ کتمان هم انحراف است. لوح فشرده و صداوسیما سمت دیگر همان نعمت است.
خالص نعمت را روز قیامت می‌دهند. اگر این طرف آیات باز نشود آن طرف باز نمی‌شود: «ومن کان فی هذه أعمى فهو فی الآخرة أعمى وأضل سبیلاً». دنیا محل رشد است نه کیف حال.
ملاک اعمی بودن کرامت و ریاضت و ورد نیست. نعمت آن است که تبدیل شود به قرب الی الله. خواب خوب را از خود دانستن قافیه باختن است. اولیاء خواب بد را به خود می‌گیرند و خواب خوب را به خدا؛ نفس‌شان پیش خودشان متهم است.
رعد/۴: قطع متجاورات، صنوان و غیر صنوان، یسقی بماء واحد. دو زمین کنار هم، یک آب، هلو و زردآلو. اختلاف لیل و نهار آیات است. اگر از درخت و مرغ و زنبور قرب نیاید نعمت نیست.
«العلم نور یقذفه الله فی قلب من یشاء»: جایش قلب است، جنسش نور. پزشکی اگر نورانیت بیاورد علم است؛ حجم بی‌نور علم نیست. امجد: هرچه گنده‌تر گنده‌تر.
بلعم باعورا و سامری آیات داشتند. شیطان شش هزار سال فقه و اصول و تفسیر و فلسفه بلده و سر درس علما بوده؛ برای همین شبههٔ متناسب می‌اندازد. این علم نیست.
شیطان دور قلب — کعبهٔ دل — طواف می‌کند تا روزنه پیدا کند. گاهی در همان طواف آدم متذکر می‌شود. امجد: اگر کسی روی آسمان راه برود نگاه نمی‌کنم. نورانیت فی‌الجمله اینجا، بالجمله آنجا. «اتقوا فراسة المؤمن فإنه ینظر بنور الله». ممکن است فریب بخورند؛ تندتند جدا جدا نه.
«فعرفهم وهم له منکرون» جملهٔ اسمیه است با تقدیم له، نه «ینکرونه». قام زیدٌ فعل و فاعل است؛ زیدٌ قام ضمیر هو را تکرار می‌کند و تثبیت بیشتر دارد. بیست سال و هشتاد فرسخ فاصله؛ احتمال شناخت نمی‌دادند.
قرآن کتاب داستان کامل نیست. موسی در پنجاه‌وچهار سوره است و جای قصهٔ خضر در زندگی موسی معلوم نیست. حکمت می‌گوید؛ حذف طوری است که آدم می‌فهمد.
«جهزهم بجهازهم»: امیرالمؤمنین بعد از عشاء در مسجد کوفه سه بار «تجهزوا رحمکم الله». آقای دولابی هر جلسه: امشب شب آخر است.
«ائتونی بأخ لکم من أبیکم»: بنیامین برادر پدری است؛ یوسف و بنیامین ابوینی‌اند، مادر جدا. او را نیاورده بودند.
کیل پیمانهٔ عمده است؛ وزن ترازوی خرده. بز را در لالی به رأس خریدند نه به کیلو. مطففین/۱–۳ «ویل» شدید است و نازل به گنده‌های ارزاق — میدان تره‌بار دست چهارپنج نفر — نه بقال سر کوچه که یک موز کم می‌گذارد. اکتالوا علی الناس یستوفون: روی درخت و حتی شکوفه می‌خرند به تمامه؛ کالوهم أو وزنوهم یخسرون.
خیر المنزلین دو ریشه: مؤمنون/۲۸–۲۹ در جریان نوح «رب أنزلنی منزلاً مبارکاً وأنت خیر المنزلین» از انزال. نُزُل پیش‌غذاست نه سفره؛ صافات/۶۲ أذلک خیر نزلا أم شجرة الزقوم.
آل‌عمران/۱۹۶–۱۹۸: لا یغرنک تقلب الذین کفروا؛ متاع قلیل ثم مأواهم جهنم. گاهی حرام فقهی نیست و با روح دین نمی‌خواند: دستگیرهٔ طلا، قالی روی قالی، بنز مدل‌به‌مدل. توبه/۳۴ کنز ذهب و فضه. امیرالمؤمنین خرمای ابوذر را با همین آیه خواند. ساعت امیر کویت دو میلیارد و چهارصد میلیون: یک میلیارد امضا، شیشه الماس چهل‌وچند قیراط؛ خوشگل هم نبود.
بهشت جنات تجری نزلاً من عند الله است: چایِ لذلّ ورود. «وما عند الله خیر للأبرار» بالای این حرف‌هاست. یوسف اگر از نُزُل بگوید بهترین میزبان است؛ معنی انزال نوح را اینجا نیاورید.
«فإن لم تأتونی به فلا کیل لکم عندی ولا تقربون»: تهدید به بازار آزاد. یوسف نصاب صبر یعقوب را می‌داند. خواننده می‌بیند داستان به انتها می‌رسد؛ یعقوب می‌بیند به اوج می‌رسد. اوج خفگی همان فرود نصر است: بقره/۲۱۴ متی نصر الله ألا إن نصر الله قریب. بنیامین را هم می‌گیرند تا صبر به نصاب برسد و راه بیفتند سمت مصر.
اگر به روال عادی بود پیام می‌فرستاد بابا زنده‌ایم. داستان روی باطن می‌چرخد. موظف به ظاهر است؛ اگر خلاف ظاهر از علمی که ما نداریم عمل کرد دستش را نبندید. خضر آدم کشت. مهدی به سبک خضر مال را از خانه برمی‌دارد؛ قاعدهٔ ید بهانه نیست. دست ولی آنجا که می‌داند بسته نیست.
سنراود همان مراودهٔ اوایل سوره است: رفت‌وآمد تا مقصود. «أباه» می‌گویند نه بابای خودمان. «وإنا لفاعلون» اسمیه با لام تأکید.
بنیامین حداقل سی، سی‌وپنج سال است؛ زن و بچه بعید نیست. بچه نیست که در زنبیل بگذارند. یا سفیه است یا عاقل؛ اگر عاقل است روح قرآن یعنی رضایت پدر.
سه سؤال: اعتقادات توحید، اخلاق والدین، احکام نماز. جامعه را با همین سه محک بزنید. چراغ قرمز غرب با والدین قابل مقایسه نیست. توحید دلمایهٔ انبیاست و در همین قصه قلپ‌قلپ می‌جوشد. نساء/۳۶ و اسراء/۲۳: لا تشرکوا به شیئاً و بالوالدین إحساناً. لا طاعة لمخلوق فی معصیة الخالق آنجا که به معصیت خالق برسد.
نسل از فطرت فاصله گرفته. عناوین شیک روی سفاهت: نکاح یا سفاهت. «تجربهٔ کام‌جویی» و هویت قانونی همجنس‌گرایی در دوستیابی فریب روشنفکری است.
فقه گاهی احترام والدین را مستحب مؤکد کرده. در قم: مادرم راضی نیست طلبه شوم — نیا؛ رضایت بگیر و بیا. بدون رضایت توفیق نمی‌آمد. سه ماه نان بخر. سمعاً و طاعة خشک نیست اما «تو نمی‌فهمی تمام شد» قطع نیست. ازدواج را لابی نکنید بعد به پدر و مادر اعلام کنید همسر من است.
جلسهٔ پیش الحاح را زد؛ توهم دعا نکردن پیش آمد. دعا باید کرد. زکریا: هب لی من لدنک ذریة طیبة — نه تحکم پسر. کلاس بالاتر می‌گوید دختر یا پسر یعنی چه.
ادب خطاب: اگر تشریف بیاورید خوشحال می‌شویم؛ اگر نه هرچه صلاح می‌دانید. مائده/۱۱۸ عیسی: إن تعذبهم فإنهم عبادک وإن تغفر لهم فإنک أنت العزیز الحکیم. التماس است نه دستور. عرفا: اسم را صدا بزن؛ گدای ساکت یعنی یا رزاق.
اخلاق مدرسه: بیست را خودمان می‌گیریم، ده را استاد می‌دهد. با خدا هم گرفتاری را به او نسبت می‌دهیم. ضار و نافع اوست ولی ادب چیز دیگری می‌گوید. انبیاء/۸۳ ایوب: أنی مسّنی الضر وأنت أرحم الراحمین. شعراء/۸۰ ابراهیم: وإذا مرضت فهو یشفین — من مریض می‌شوم او شفا می‌دهد؛ نمی‌گوید تو مریضم می‌کنی.
کهف/۷۹–۸۲ به بیان ابن‌عربی در فتوحات: کشتی عیب (أردت أن أعیبها)، غلام ذو وجوه (فخشینا / فأردنا أن یبدلهما ربهما)، دیوار ساختن (فأراد ربک). وما فعلته عن أمری. خوب زیر سر خدا؛ بد زیر سر خود.
نساء/۷۹: ما أصابک من حسنة فمن الله وما أصابک من سیئة فمن نفسک. آیهٔ ۸۰ را نام برد و هستی‌شناسی‌اش را حواله داد. ادب: از میلیاردر پفک و یک تومان نخواه که غیرت الله به جوش بیاید.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: افعل تفضیل و افعل تعیین؛ حدیث نعمت رب؛ صراط مستقیم میان کتمان و ریا؛ اعمی دنیا و آخرت؛ قرب الی الله؛ علم نور؛ طواف شیطان بر کعبهٔ دل؛ فراست مؤمن؛ جملهٔ اسمیه و فعلیه (قام زید / زید قام)؛ تقدیم متعلق؛ منکرون؛ جهاز و تجهّز؛ کیل و وزن؛ مطففین و ارزاق عمومی؛ منزل از انزال و از نُزُل؛ لذلّ ورود؛ روح دین در برابر حداقل شرع؛ کنز ذهب و فضه؛ متاع قلیل؛ نصاب صبر یعقوب؛ ظاهر و باطن؛ قاعدهٔ ید؛ مراوده؛ أبوینی و پدری؛ سه محک توحید/والدین/نماز؛ سفاهت در برابر نکاح؛ لا طاعة لمخلوق فی معصیة الخالق؛ ادب مع الله؛ تحکم در دعا؛ یا رزاق؛ توحید افعالی و ادب نسبت؛ أردت / أردنا / أراد ربک؛ غیرت الله.

منابع نام‌برده در جلسه: قرآن (یوسف/۵۷–۶۸؛ ضحی/۱۱؛ اسراء/۲۳ و ۷۲؛ رعد/۴؛ آل‌عمران/۳۸، ۱۹۰، ۱۹۶–۱۹۸؛ حدید/۱۲؛ مطففین/۱–۳؛ مؤمنون/۲۸–۲۹؛ صافات/۶۲؛ توبه/۳۴؛ بقره/۲۱۴؛ نساء/۳۶ و ۷۹–۸۰؛ مائده/۱۱۸؛ انبیاء/۸۳؛ شعراء/۸۰؛ کهف/۷۹–۸۲)؛ حدیث «العلم نور یقذفه الله فی قلب من یشاء»؛ «اتقوا فراسة المؤمن فإنه ینظر بنور الله»؛ سخن امیرالمؤمنین «تجهزوا رحمکم الله» سه بار پس از عشاء در مسجد کوفه؛ لا طاعة لمخلوق فی معصیة الخالق؛ فتوحات مکیه محیی‌الدین عربی در ادب نسبت خضر؛ آقای دولابی «امشب شب آخر است»؛ آقای امجد (موش و آلو و بادمجان؛ نگاه نکردن به رونده روی آسمان)؛ میدان تره‌بار تهران؛ ساعت امیر کویت؛ بز لالی؛ حوزهٔ قم و رضایت مادر برای طلبگی.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.