دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ بیست‌وهشتم تفسیر سورهٔ یوسفِ حجت‌الاسلام قاسمیان از آیهٔ هفتادونه تا هشتادوچهار است، با گریز پایانی به نساء هفتادوهشت و هفتادونه. یوسف معاذ الله می‌گوید که به‌جای بنیامین کسی دیگر را بگیرد؛ انبیا اسوهٔ سوتی نیستند. احسن‌القصص بهترین قالب قصه‌گویی است نه بهترین قصه؛ سنن الهی منسلخ از زمان‌اند. برادر بزرگ پس از استیئاس نجوا می‌کند، میثاق و تفریط یوسف را یاد می‌آورد، فلن أبرح الأرض می‌گوید؛ شیرین‌کاری‌هایی مثل پرستاری هجده‌سالگی آقای امجد نقطهٔ عطف می‌شود. إن ابنک سرق تعبیر توهین‌آمیز است؛ وما شهدنا إلا بما علمنا گزارش بدون تحلیل است؛ واسأل القریة والعیر شفاف‌سازی است. قریه جمع بدون توحید است و مدینه تمدن ذیل توحید؛ یثرب و مؤمن آل‌یاسین شاهدند. نظم الأمر وصیت دم‌مرگی امیرالمؤمنین است نه چراغ راهنما؛ برادهٔ آهن جز با آهنربای توحید همگرا نمی‌شود. جدایی‌مرجعیت ضد دین نیست، انتقال مرجعیت بشر است. قرآن به تمدن بی‌توحید می‌گوید دهات. یا أسفا حتی بر عزیز مصر است چون افق یوسف منبر است نه باجهٔ بانک؛ مقام مهم نیست دست هدایت مهم است. بل سولت را مفسران به اشتباه یعقوب نسبت داده‌اند؛ نبی در حکم بین مردم خطا نمی‌کند. تسویل زرورق روی نجاست است. صبر جمیل شکایت إلی الله است؛ صبر أجمل ابراهیم در منجنیق هیچ نگفت. بهم جمیعا داستان را از چاه نشانه‌گذاری می‌کند؛ ما قتل الحسین إلا فی یوم السقیفة. سنت حسنه و سیئه مؤسسان را تا قیامت زنده می‌دارد. المیزان پشت صحنهٔ روایات اهل بیت است. علیم حکیم حتی در توبه. کل من عند الله و حسنة من الله / سیئة من نفسک دو لایهٔ ادب مع الله‌اند؛ نور ضعیف اتاق را لنوره روشن می‌کند و سوله را لضعفه روشن نمی‌کند.

فهرست مطالب

آغاز جلسه، تبریک ولادت حضرت زینب، و تلاوت آیات هفتادونه تا هشتادوچهار
معاذ الله؛ شأن انبیا را با خودتان مقایسه نکنید
احسن‌القصص؛ بهترین قالب قصه‌گویی، نه بهترین قصه
فلما استیأسوا منه خلصوا نجیا
قال کبیرهم؛ میثاق و تفریط در یوسف
شیرین‌کاری‌هایی که نقطهٔ عطف می‌شود
پرستاری آقای امجد از استاد بیمار
ترتیب «أبی» و «یحکم الله لی»
إن ابنک سرق؛ تعابیر توهین‌آمیز
وما شهدنا إلا بما علمنا؛ گزارش بدون تحلیل
واسأل القریة والعیر؛ شفاف‌سازی
قریه و مدینه؛ تمدن ذیل توحید
یثرب و مؤمن آل‌یاسین
نظم الأمر؛ آخرین وصیت امیرالمؤمنین
برادهٔ آهن و آهنربا؛ نظم جهانی فقط در سایهٔ توحید
اعتصموا بحبل الله؛ الفت قلوب زیر سایهٔ دین
جدایی‌مرجعیت؛ مرجعیت بشر به مبدأ غیر الهی
فرمول فیزیک و ادارهٔ جهان
زبان قرآن؛ موضع‌نگرفتن یعنی پسند
یا أسفا علی یوسف؛ حتی در عزیزی مصر
امام در باجهٔ بانک
مقام مهم نیست؛ دستِ هدایت مهم است
بل سولت لکم أنفسکم؛ عصمت پیامبر در حکم
تسویل؛ زرورق روی نجاست
صبر جمیل و صبر قبیح
صبر أجمل ابراهیم؛ أما إلیک فلا
جبرائیل واسطهٔ میان پیامبر و پیامبر
عسی الله أن یأتینی بهم جمیعا؛ داستان از چاه نشانه‌گذاری می‌شود
ما قتل الحسین إلا فی یوم السقیفة
سنت حسنه و سنت سیئه؛ مؤسسان می‌مانند
تفسیر بدون اهل بیت؛ المیزان و کرسی تدریس
إنه هو العلیم الحکیم
ادب مع الله؛ نساء هفتادوهشت و هفتادونه
ما أصابک من حسنة فمن الله؛ سیئة از نفس
نور ضعیف؛ حکم ایجابی از مبدأ و حکم سلبی از مرتبه
سایهٔ شاخص و ادب توحیدی
مشتاق‌تر از شما به کلاس قرآن
دعای پایان جلسه

نکات کلیدی

یوسف به‌جای بنیامین کسی را نمی‌گیرد: معاذ الله أن نأخذ إلا من وجدنا متاعنا عنده؛ إنّا إذًا لظالمون. کفالت تن به‌جای او ظلم است.
انبیا اسوه‌اند نه سرمشق سوتی. «ادب از بی‌ادبان» خواندن یونس و یوسف با روح قرآن نمی‌خواند.
احسن‌القصص بهترین قالب قصه‌گویی است (قَصَص نه قِصَص). قصهٔ قرآنی مقطع تاریخی نمی‌دهد؛ سنن الهی تبدیل و تحویل ندارند. فیلم هندی بودن ظاهر داستان مهم نیست.
پس از نومیدی از یوسف، برادران نجواکنان کنار می‌کشند. کبیرهم بزرگ سنی یا عقلی است.
محور کلام بزرگ، مردن و نمردن بنیامین نیست؛ میثاق از جانب خدا و تفریط پیشین در یوسف است. فلن أبرح الأرض حتی یأذن لی أبی أو یحکم الله لی.
خصیصهٔ خوب و «شیرین‌کاری» نقطهٔ عطف است: امانت حتی نزد دزد؛ پرستاری هجده‌سالگی آقای امجد از استاد متعفن و آمدن به قم.
تقدیم «أبی» بر «یحکم الله لی» رتبهٔ پدر بر خدا نیست؛ حکم خدا می‌تواند مرگ یا گشایش بنیامین باشد.
إن ابنک سرق و أباکم تعبیر توهین‌آمیز است، از جنس دعوای والدین که خوبی را به خود و بدی را به دیگری می‌زنند. برادر بزرگ با یوسف قابل قیاس نیست.
وما شهدنا إلا بما علمنا: واقعیت دیده‌شده را گزارش کنید نه تحلیل را. وما کنا للغیب حافظین: میثاق سالم بردن و آوردن بود نه نگهبانی غیب.
واسأل القریة والعیر: شاهد بیرونی و کاروان برای رفع توهم تبانی؛ وإنا لصادقون با جملهٔ اسمیه و إنّ و لام تأکید.
قریه جمع بی‌نسبت مدنی است؛ مدینه تمدن ذیل توحید. چراغ راهنما و کارت اعتباری جایی را مدینه نمی‌کند. یثرب با پیامبر مدینه شد؛ در یس پیش از مؤمن آل‌یاسین قریه است و بعد مدینه.
نظم الأمر وصیت دم‌مرگی امیرالمؤمنین است (نامهٔ ۴۷)؛ تیز کردن قلم توصیهٔ کارگزاران است نه دم مرگ. ضعیف‌ترین شعبهٔ نظم چراغ قرمز است. تحسبهم جمیعا وقلوبهم شتی.
برادهٔ آهن بدون آهنربا همگرا نمی‌شود. نظم جهانی جز در سایهٔ توحید خواب است. انسان‌شناسی انسان‌مداری غربی با نفخت فیه من روحی و کرمنا بنی آدم یکی نیست.
اعتصموا بحبل الله جمیعا ولا تفرقوا؛ کنتم أعداء فألف بین قلوبکم. لو أنفقت ما فی الأرض جمیعا ما ألفت بین قلوبهم. شرکای متشاکس در برابر رجل سلم.
جدایی‌مرجعیت جوهر ضد دینی ندارد؛ غیر دینی است: مرجعیت بشر به مبدأ غیر خدا. توحید یعنی مدیریت واحد، نه فقط «خدا یکی است».
فرمول فیزیک چه به آن معتقد باشی چه نباشی کار می‌کند؛ بدون تطابق با واقع دستگاه خراب است. اصل عدم قطعیت کارایی را نفی نمی‌کند. کارت اعتباری به‌جای نقد ادارهٔ طویله است نه آدم.
زبان قرآن: موضع منفی نگرفتن یعنی پسند. نقل ممکن است نقل به معنا و شسته‌رفته باشد. قریه در آیه پایتخت پرحساب مصر است نه کل کشور؛ قانون، دین ملک است نه قانون یوسف.
یا أسفا حتی وقتی یوسف عزیز است: افق مخلصین منبر و رزق معنوی است نه سیلو و باجه. امام خمینی در بانک پارسیان یا أسفا دارد. پیشنهاد اجعلنی علی خزائن به‌خاطر ملک غیرمشتری توحید و اضطرار اجتماعی است، نظیر استخوان گلو در ولیعهدی امام رضا.
مقام موضوع نزاع ائمه نیست؛ امکان هدایت است. ائمه از زندان به زندان وا أسفا ندارد به معنی حرص مقام. لنا حق فإن أعطیناه وإلا ركبنا أعجاز الإبل؛ در عین حال یا دنیا غری غیری و دنیای شما از استخوان خوک در دست جذامی پست‌تر است و أنس به مرگ از کودک به پستان. صادقین میان اموی و عباسی شاگرد پروردند؛ شیعه جعفری از همین است.
مفسرانی که سولت لکم را خطای یعقوب دانسته‌اند چون این‌بار برادران راست گفتند، توهین به نبی است. شأن نبی حکم بین مردم است (نساء/۵۸؛ ص/۲۶؛ مائده/۴۴). جا گذاشتن کتاب خلاف نبوت نیست؛ خطا در حکم سلب اعتماد است.
تسویل زرورق روی نجاست است. شیطان فوق تخصص نفس‌شناسی است و هر کس را از نقطهٔ ضعف خودش می‌برد: مربی دانشگاه با «باید بفهمی بقیه چه می‌بینند»؛ دانشجو با «باید دنیا دیده شوی».
صبر جمیل از یوسف/۸۶ است: أشکو بثی وحزنی إلی الله. شکایت عن الله قبیح است. شکایت به مؤمن کأنما إلی الله؛ به کافر کأنما شکایت از خدا.
صبر أجمل ابراهیم: میان قالوا حرقوه و قلنا یا نار هیچ قالی نیست. أما إلیک فلا به جبرئیل؛ حسبی من سؤالی علمه بحالی. سلوک برداشتن حتی حجب نور است تا معدن عظمت؛ لو دنوت أنملة لاحترقت.
پیامبر بالاتر از جبرئیل است؛ جبرئیل واسطهٔ میان مرتبهٔ پیامبر و مرتبهٔ پیامبر است، گل از باغ خود او. انسان کامل جایی است که ملائکه باید سجده کنند. وعدهٔ بحث رمضان: جای انسان و شیطان و ملک.
بهم جمیعا سه نفر است نه به و نه بهما؛ یعقوب بند داستان را از چاه یوسف می‌کشد. تولی عنهم وقال یا أسفا علی یوسف همان نشانه‌گذاری است. جلسه هنوز در کنعان است؛ کاروان تازه پیاده شده.
ملاصدرا به نقل بحار: ما قتل الحسین إلا فی یوم السقیفة. لعن الله أمة أسست أساس الظلم. ولا تکونوا أول کافر به؛ أسس بنیانه علی التقوی در برابر شفا جرف هار. تطبیق عددی آیه با یازده سپتامبر از آن دفاعیات است که حال آدم را به هم می‌زند.
من سن سنة حسنة/سیئة اجر و وزر تا قیامت. سقیفه دست از اهل بیت را کوتاه کرد؛ بسیاری از سنی و شیعه معالم دین خود را نمی‌دانند.
تفاسیر اهل تسنن اگر ادبی قوی باشند در هدایت لنگ‌اند. قوت المیزان روایات تفسیری اهل بیت است که علامه آخر نوشته و اول کار کرده. جو فقهی ابوحنیفه و مالک و شافعی کرسی تفسیر را از ائمه گرفت؛ حجم فقه صادقین از همین سؤال‌هاست.
علیم جنبهٔ معرفتی است و حکیم جنبهٔ عملی. تواب حکیم یعنی بخشش هم با استحکام است نه نهضت بی‌حساب.
نساء/۷۸: مرگ در بروج مشیدة؛ تبرج جاهلیت خود را برج کردن است. إن تصبهم حسنة من عند الله و سیئة من عندک؛ موضع قرآن: قل کل من عند الله. خدا ضار و نافع است. قرآن برای ظالمین خسارت است. انسان کامل مایهٔ رانده شدن شیطان است.
خطاب «ما أصابک» به پیامبر به در است تا دیوار بشنود. حسنة من الله ادب است و سیئة من نفسک تا زیر سر شیطان و خدا نگذاری. خرمشهر را خدا آزاد کرد؛ وما رمیت إذ رمیت. شما حارثید نه زارع؛ منی و باران هم همین است.
نور ضعیف اتاق سه در چهار را لنوره روشن می‌کند — حکم مال نور است و به مبدأ الله نور السموات والأرض کشیده می‌شود. سولهٔ دو هزار متری را لضعفه روشن نمی‌کند — حکم مال مرتبه است. مولوی: حمله از باد ناپیداست.
سایه مال شاخص است نه آفتاب. أدبنی ربی غیر از سلام شیک سالنی است. کل من عند الله لایهٔ قوت است؛ من الله / من نفسک لایهٔ ادب. نه جبر است نه تعارض اعتقادی.
استاد به کلاس قرآن مشتاق‌تر از شاگرد است. کلاس پس از زیارت مشهد و فرجهٔ امتحانی، اوایل تابستان از نو برپا می‌شود؛ مبنای تقویم را دانشگاه شریف گذاشته چون خودش آنجا درس خوانده است.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: معاذ الله؛ احسن‌القصص (قَصَص / قِصَص)؛ سنن الهی بدون تبدیل و تحویل؛ استیئاس و نجوی؛ کبیرهم؛ میثاق و تفریط؛ فلن أبرح الأرض؛ شیرین‌کاری و نقطهٔ عطف؛ إن ابنک سرق؛ شهادت بما علمنا؛ حافظ غیب؛ قریه و مدینه؛ نظم الأمر؛ برادهٔ آهن و آهنربا؛ اعتصام به حبل الله؛ الفت قلوب؛ شرکای متشاکس؛ جدایی‌مرجعیت؛ دین الملک؛ یا أسفا علی یوسف؛ عباد مخلصین؛ شتر خلافت و دو ترک؛ تسویل؛ عصمت در حکم نه در جا گذاشتن کتاب؛ صبر جمیل / قبیح / أجمل؛ شکایت إلی الله و عن الله؛ أما إلیک فلا؛ حسبی من سؤالی علمه بحالی؛ حجب نور و معدن عظمت؛ جبرئیل واسطهٔ مرتبه؛ بهم جمیعا و نشانه‌گذاری داستان؛ تأسیس بنیان؛ سنت حسنه و سیئه؛ علیم حکیم؛ بروج مشیدة و تبرج؛ کل من عند الله؛ حسنة من الله و سیئة من نفسک؛ ضار و نافع؛ حارث و زارع؛ نور و ضعف مرتبه؛ سایهٔ شاخص؛ أدبنی ربی.

منابع نام‌برده در جلسه: قرآن (یوسف/۳، ۱۸، ۵۵، ۷۶، ۷۹–۸۴، ۸۶؛ احزاب/۲۱، ۳۳، ۶۲؛ فاطر/۱۰، ۴۳؛ یس/۱۳، ۲۰؛ آل‌عمران/۲۶، ۱۰۳؛ انفال/۱۷، ۶۳؛ زمر/۲۹؛ حجر/۲۹؛ اسراء/۷۰، ۸۲؛ بقره/۳۴، ۴۱؛ توبه/۱۰۹؛ انبیاء/۶۸–۶۹؛ نساء/۵۸، ۷۸–۷۹، ۱۳۹؛ نور/۳۵؛ واقعه/۵۸–۵۹، ۶۳–۶۴، ۶۸–۶۹؛ ص/۲۶، ۷۲؛ مائده/۴۴؛ یونس/۶۵؛ حشر/۱۴؛ اعلی/۶–۷)؛ نهج‌البلاغه نامهٔ ۴۷ (تقوا و نظم الأمر)، حکمت ۲۲ (أعجاز الإبل)، نامهٔ ۴۵ (غری غیری)، خطبهٔ ۲۲۴ (عراق خنزیر)، خطبهٔ ۵ (آنس بالموت)؛ حدیث أدبنی ربی؛ حدیث شکایت به مؤمن و کافر؛ روایت منجنیق ابراهیم (أما إلیک فلا؛ حسبی من سؤالی علمه بحالی؛ لو دنوت أنملة لاحترقت)؛ مناجات شعبانیه (معدن العظمة)؛ ملاصدرا به نقل بحار (ما قتل الحسین إلا فی یوم السقیفة)؛ زیارت عاشورا / روایات لعن مؤسسان ظلم؛ حدیث من سن سنة حسنة/سیئة؛ تفسیر المیزان و روایات تفسیری اهل بیت؛ اشاره به ابوحنیفه و مالک و شافعی؛ آقای امجد و استاد بیمار و قم؛ آقای بهاءالدینی؛ آزادسازی خرمشهر به بیان امام؛ مولوی (شیران علم / ناپیداست باد)؛ اصل عدم قطعیت هایزنبرگ (اشارهٔ انتقادی)؛ وعدهٔ بحث رمضان دربارهٔ انسان و ملک و شیطان.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.