دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ سی‌ویکم تفسیر سورهٔ یوسفِ حجت‌الاسلام قاسمیان از آیهٔ هشتادوهشت تا نودوپنج است، با نگاه به نودونه. یوسف پس از نامهٔ لطیف یعقوب می‌پرسد آیا دانستید با یوسف و برادرش چه کردید؛ مقام شماتت نیست. برادران پیامبرزاده‌اند و یعقوب را قبول دارند؛ «إن أبانا لفی ضلال مبین» تهمت کهنه‌فکری است نه گمراهی دینی، همان تهمتی که ملأ نوح به اتباع «اراذلنا بادی الرأی» زدند. مؤمن بادی‌الرأی و با منطق توحیدی است؛ شطرنجش قواعد دیگری دارد. امام خمینی خرمشهر را کار خدا می‌داند، اراده را از همه نفی می‌کند و می‌گوید خدا هم کارگر است. «أئنک لأنت یوسف» در رسالة الولایهٔ علامه طباطبایی تبریزی محور شناخت حضوری است نه حصولی: أول «أنت» بعد اسم. حدیث صعب مستصعب را دلِ عبدِ آزموده‌شده استشمام می‌کند؛ فراست مؤمن به نور خداست. رجب ابتدای سال سلوکی است؛ توبه در روضهٔ نبوی خدا را تواب رحیم می‌یابد. «قد من الله علینا» منّت ولایت است نه سلطنت؛ قاعدهٔ عالم «من یتق ویصبر فإن الله لا یضیع أجر المحسنین» است و احسان همین تقوا با صبر است. وعدهٔ هود و ازدواج و «اهلها مصلحون» را باید باور کرد؛ رزق نشان دارد. عاقبت متقین در همین دنیاست؛ معیشة ضنکای بی‌ذکر هم اینجاست. برادران با چهار تأکید اعتراف می‌کنند؛ یوسف «لا تثریب» می‌گوید یعنی ماجرا را لخم نکن. عنفوان از عنف است؛ تثریب ازالة الثرب. عورة المؤمن و اشاعهٔ فحشا حرام است. الیوم بیست‌وچهار ساعت نیست؛ شش ایام و «من الأرض مثلهن» را به لایهٔ مشتری تطبیق ندهید. حق‌الناس چهرهٔ حق‌اللهی دارد چون نفخهٔ روح است. شفاعت جفت کردن اسماء است تا أرحم الراحمین؛ پیامبر باب را می‌گشاید؛ در حرم توبه اصل است نه خلوتی و ضریح. رجب ولایت، شعبان نبوت، رمضان الله. پیراهن ظرف کرامت یوسف است؛ اولیا رد گم می‌کنند. سؤر تماس بدن است نه فقط نیم‌خورده؛ دست سینه‌زنی و بسم‌الله بر دوغ اردو. «أتونی بأهلكم» بی‌ادبی نیست؛ مسئول ارزاق کشور قحطی‌زده را رها نمی‌کند. روایت بحار که از اسب پیاده نشد و نور نبوت از صلبش رفت با روح قرآن و «آوی إلیه أبویه» نمی‌سازد. بوی یوسف ملکوتی است و کشف اتمّ معصوم؛ «ضلالک القدیم» همان تهمت کهنه است.

فهرست مطالب

آغاز جلسه و تلاوت آیات هشتادوهشت تا نودوهشت
هل علمتم؛ نامهٔ یعقوب و مقام غیرِ شماتت
إن أبانا لفی ضلال مبین؛ تهمت کهنه‌فکری به مؤمن
شطرنج مؤمن و منطق توحیدی امام
أئنک لأنت یوسف؛ رسالة الولایه و شناخت حضوری
حدیث صعب مستصعب و فراست مؤمن
رجب و شعبان و رمضان؛ وجدان توبه
من یتق ویصبر؛ وعده‌های الهی
گپ تقوا با صبر پر می‌شود
تالله لقد آثرک الله؛ اعتراف مؤکد برادران
لا تثریب؛ لطف لغت و لخم‌نکردن ماجرا
الیوم؛ شش روز آفرینش و هفت آسمان
یغفر الله لکم؛ حق‌الناس و چهرهٔ حق‌اللهی
أرحم الراحمین و شفاعت
رجب ولایت، شعبان نبوت، رمضان الله
اذهبوا بقمیصي؛ کرامت و رد گم کردن اولیا
سؤر مؤمن و تماس بدن
وأتوني بأهلكم؛ ادب یوسف نه بی‌احترامی
روایتی که با روح قرآن نمی‌سازد
إنی لأجد ریح یوسف؛ بوی ملکوتی
إنک لفی ضلالک القدیم
دعای پایان جلسه

نکات کلیدی

آیهٔ هشتادونه پرسش از علم و اعتراف است نه شماتت. روایت نامهٔ یعقوب به عزیز — با نسب ابراهیم و مصیبت یوسف و بنیامین و تهمت دزدی — زمینهٔ گریه و این پرسش را می‌سازد.
برادران یعقوب را پیامبر می‌دانند و در رؤیای یازده کوکب‌اند؛ فرق دارند با پسر نوح. «ضلال مبین» و «ضلالک القدیم» یعنی کهنه‌فکری و بی‌روشنفکری، نه گمراهی از دین.
هود/۲۷: ملأ نوح می‌گویند بشری مثل ماست و اتباعش اراذل بادی‌الرأی‌اند. بادی از بدا/بدو است: صاف و بی‌پیچیدگی سیاسی. سکوت قرآن این سادگی توحیدی را رد نمی‌کند. مؤمن با فنون دیگری بازی می‌کند؛ اگر فیلش رخ برود طرف شطرنج‌باز گیج می‌شود.
منطق امام: خرمشهر را خدا آزاد کرد؛ نه ما اراده داشتیم نه شما؛ خدا هم کارگر است و شعار سوسیالیستی اول انقلاب را با یک جمله جمع کرد.
علامه طباطبایی تبریزی در رسالة الولایه روایت را بر «أنت یوسف» نه «یوسف أنت» می‌نشاند: خداشناسی اسم‌شناسی جوشن کبیر نیست؛ حضور خود اوست بعد صفات. علم حصولی تصویر ذهنی است نه واقع؛ درد را وجدان می‌کنی ولو همه انکار کنند. خدا به اندازهٔ کانال وجودی وجدان می‌شود نه به احاطه.
حدیث ما صعب مستصعب است. ملاک: اگر دل نرم شد از ماست. عبد امتحن الله قلوبهم للتقوی حدیث را استشمام می‌کند؛ رجال مال فقه و رساله است. فراست مؤمن نظر به نور خداست؛ نور میان دست و پیش می‌رود. شاگرد گلپایگانی تکه‌تکه حدیث را از غیرحدیث جدا می‌کرد. گریزهای آقای امجد در «علی مولا» به همین روایت می‌زند.
رجب ابتدای سال سلوکی است؛ زمان‌ها یکسان نیستند. حافظ: سه ماه می‌خور و نه ماه پارسا. نساء/۶۴: اگر نزد پیامبر آیند و رسول استغفار کند خدا را تواب رحیم می‌یابند. یافتن غیر از دانستن حصولی است.
«قد من الله علینا» منّت قرب و ولایت است نه سلطنت. قاعده: من یتق ویصبر؛ مقدمهٔ مطوی‌اش این است که چنین کس محسن است و خدا اجر محسن را ضایع نمی‌کند. احسان برابر است با تقوا همراه صبر.
هود وعده می‌دهد آسمان مدرارا و قوت علی قوت؛ قوم می‌گویند بیّنه نیاوردی. چه بیّنه‌ای بالاتر از وعدهٔ «من أصدق من الله قیلا» و «لله جنود السماوات والأرض»؟ ازدواج: یغنهم الله من فضله؛ گپ صدق باید پر شود نه تجارت با خدا. قریه با اهل مصلح هلاک نمی‌شود؛ افساد که شد عالیه را سافل می‌کند یا یلبسکم شیعا. هر لقمه نشان فلان ابن فلان دارد؛ دیگران مزاحم روزی تو نیستند.
گپ تقوا با صبر پر می‌شود چون رسول را استهزا می‌کنند. مؤمن وارث همان راه است. والعاقبة للمتقین داستان این دنیاست نه فقط آخرت. غیرمؤمن در دنیا لعنت و معیشة ضنکا دارد؛ خلأ با دستگاه بازی پر نمی‌شود، با ذکر پر می‌شود.
اعتراف برادران چهار تأکید دارد: قسم، لام، قد، اسم فاعل خاطئین. یوسف لیست گناه نمی‌خواهد.
تثریب ازالة الثرب است: چربی روی امعا را گرفتن و گوشت را لخم کردن. باب تفعیل معنای ازاله دارد: تجلید یعنی ازالة الجلد؛ تحریض یعنی ازالة الحرض. لا تثریب یعنی ماجرا را چکش و روبه‌رو و بایگانی عیب نکن. پنجاه شاهد را تکذیب و یک منکر را تصدیق کن به معنای تمام کردن نه سقوط عدالت. عورة المؤمن حرام است حتی ذخیرهٔ برگ برندهٔ اخلاقی. دوستداران شیوع فحشا در مؤمنان عذاب دنیا و آخرت دارند. التحقیق فی کلمات القرآن مصطفوی منبع استخراج لغت است نه اجتهاد من‌درآوردی.
عنفوان الشباب از عنف است نه فقط «اول جوانی»: مقطع ناسازگاری.
الیوم برهه است نه لزوماً بیست‌وچهار ساعت. ستة أیام معیار ساعت خورشیدی نیست. هفت آسمان و من الأرض مثلهن فرهنگ گفتمانی قرآن است؛ به هفت لایهٔ فیزیکدان و کرهٔ مشتری ربطی ندارد.
بخشیدن حق‌الناس چهرهٔ حق‌الله را برنمی‌دارد؛ خیانت به نفخهٔ روح است. باید هم رضایت طرف باشد هم سجدهٔ درگاه.
شفع جفت کردن اسماء است: منتقم را با ودود و غافر و مبدل السیئات می‌نشانند تا أرحم الراحمین که نسبت مطلق به مقید دارد. أرحم الراحمین شأن پیامبر است؛ او باب شفاعت را با سجده می‌گشاید: ارفع رأسک اشفع تشفع. لا شفیع أنجح من التوبة. زیارت موفق توبه است نه خلوت ضریح و این خیال که جمعیت حواس امام را پرت می‌کند؛ امام خورشید است. یغفر الله لکم می‌تواند دعا یا خبر یا حالیه باشد اگر با قواعد ادبیات بخواند.
رجب ماه امیرالمؤمنین و ولایت، شعبان ماه پیامبر و میلاد امام رضا، رمضان ماه خدا. رجب که رجب نباشد شعبان و رمضان درست نمی‌نشیند.
پیراهن مجرای کرامت یوسف است. اولیا گاهی قند و مکث می‌دهند تا رد گم شود. امام صادق علم غیب گفت و هنیئة مکث کرد چون طرف نمی‌کشید. قرآن تبیان کل شیء است در کتاب مکنون. دم بر آب و دست بر سینه برای اباعبدالله اثر دارد.
سؤر در فقه تماس بدن است نه فقط باقیماندهٔ غذا: سؤر الحیة مار در کاسه است. سؤر مؤمن شفا و مستحب است؛ سؤر گربه هم مستحب است به دلیل دیگر. مصافحه در روایات مؤکد است. دوغ پیرزن اردوی جهادی را با بسم‌الله باید خورد؛ تجربهٔ استاد حتی با اشکال در ظرف. واگیری مشخص جداست؛ وسواس تمسخر علم نیست.
أتونی بأهلكم را بعضی بی‌ادبی خوانده‌اند. یوسف مسئول ارزاق مصر بزرگ در قحطی است؛ کنعان زیر پر مصر است؛ مملکت را برای تفریح خانوادگی رها نمی‌کند. دلیل دیگر به جلسهٔ بعد موکول شد. آیات بعد ادب او را نشان می‌دهد: آوی إلیه أبویه.
روایت بحار جلد دوازدهم که یوسف از اسب برای یعقوب پیاده نشد و نور نبوت از صلبش رفت مردود است: به شأن دو نبی نمی‌خورد؛ با آغوش آیهٔ نودونه روی اسب کارتونی است؛ نبودن نبی از نسل یوسف مثل نبودن امام از نسل حسن نقص و کیفر نیست.
بوی یوسف ملکوتی است؛ بینی بسته هم به یعقوب می‌رسد. فند یعنی خرافه. کشف اتمّ معصوم در حد بدیهی است نه کشف خطاپذیر غیرمعصوم. چهره‌های برزخی (سگ بالای جنازه) برای اهل بصیرت جمع‌پذیرند و نباید به تهمت همگانی بدل شوند. کسانی که مانده‌اند همان تهمت قدیم را تکرار می‌کنند: إنک لفی ضلالک القدیم.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: شماتت و غیرشماتت؛ بادی‌الرأی و ملأ؛ اراذل؛ منطق توحیدی؛ علم حصولی و علم حضوری؛ وجدان و یافتن؛ کانال وجودی؛ صعب مستصعب؛ فراست مؤمن؛ امتحان قلوب للتقوی؛ سال سلوکی؛ منّت ولایت؛ تقوا و صبر و احسان؛ گپ صدق؛ سجیل منضود؛ یلبسکم شیعا؛ رزق نشان‌خورده؛ عاقبت متقین؛ معیشة ضنکا؛ تثریب و ثرب و لخم کردن؛ ازالة الباب تفعیل (تجلید، تحریض)؛ عنفوان الشباب؛ عورة المؤمن؛ اشاعهٔ فحشا؛ الیوم و ستة أیام؛ من الأرض مثلهن؛ چهرهٔ حق‌اللهی حق‌الناس؛ شفع و جفت اسماء؛ أرحم الراحمین؛ فتح باب شفاعت؛ رد گم کردن اولیا؛ کتاب مکنون؛ سؤر و اسآر؛ مصافحه؛ کشف اتمّ معصوم؛ فند و تفنید؛ بوی ملکوتی و چهرهٔ برزخی.

منابع نام‌برده در جلسه: قرآن (یوسف/۴، ۸، ۸۷–۱۰۰؛ هود/۷، ۲۷، ۵۲–۵۳، ۶۰، ۸۲، ۱۱۷؛ نساء/۶۴ و ۱۲۲؛ نور/۱۹ و ۳۲؛ انعام/۶۵؛ حجر/۱۱ و ۲۹؛ اعراف/۱۲۸ و ۱۵۷؛ قصص/۸۳؛ طه/۱۲۴ و ۱۳۲؛ رعد/۲۸؛ فتح/۷؛ حدید/۱۲؛ طلاق/۱۲؛ نحل/۸۹؛ واقعه/۷۷–۷۸؛ ابراهیم/۲۲؛ حجرات/۳؛ اخلاص/۴)؛ رسالة الولایه علامه طباطبایی تبریزی؛ جوشن کبیر؛ حدیث إن حدیثنا صعب مستصعب؛ اتقوا فراسة المؤمن فإنه ینظر بنور الله؛ عورة المؤمن علی المؤمن حرام؛ فصدقه وکذبهم؛ لا شفیع أنجح من التوبة؛ ارفع رأسک اشفع تشفع؛ سؤر المؤمن شفاء؛ روایت علم امام صادق و مکث هنیئة؛ بحارالأنوار ج۱۲ (روایت پیاده نشدن که رد می‌شود)؛ إن الحسن والحسین إمامان قاما أو قعدا؛ التحقیق فی کلمات القرآن المجید علامه مصطفوی؛ لوح فشردهٔ لغت قرآن؛ حافظ (سه ماه می‌خور)؛ شعر چون از او گشتی همه چیز از تو گشت؛ شعر برای علای یوسف مصری مشو از سلطنت مغرور؛ فیلم و جملات امام خمینی (خرمشهر را خدا آزاد کرد؛ خدا هم کارگر است؛ نفی اراده در رفتن به فرانسه)؛ آقای امجد و علی مولا؛ آقای همت؛ اردوی جهادی و دوغ پیرزن.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.