دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ سی‌وششم تفسیر سورهٔ یوسفِ حجت‌الاسلام قاسمیان، در شب عید، ادامهٔ آیهٔ صد و نُه است و ورود به صد و ده. مرگ سخت یا آسان، مسجد یا دستشویی، و حالِ فرزند ملاک دین نیست؛ روایت تصریح می‌کند بسا نیک را سخت می‌برند تا تتمهٔ حساب دنیا صاف شود و بسا فاجر را راحت تا خُرده‌حساب نماند. فرزند را به والدین گره نزنید؛ اگر حجت باید تمام شود خدا تمام می‌کند. بادیه‌نشینی مردود است: الأعراب یعنی بادیه‌نشینان نه عرب‌ها. کار جهادی فقط شکم پر کردن نیست؛ تجمیع روستا در نواحی مرکزی با نگرش دینی معنا دارد، در مرز نه؛ محرم و صفر اسلام روستا را زنده نگه داشته. «أفلم یسیروا فی الأرض» توصیهٔ گردشگری نیست؛ پشت سرش همیشه نگاه به عاقبت پیشینیان است. آثار کوه و قصر ثمود را بنگرید که أشد قوة بودند و پودر شدند. شبههٔ خاورمیانهٔ انبیاخیز و غرب فیلسوف‌خیز را نپذیرید که توی پاچه می‌رود؛ از صد و بیست‌وچهار هزار نبی بیست‌وپنج‌شش‌تا ذکر شده؛ در هر امت رسول است و هیچ امتی بی‌نذیر نبود. وجوه تاریخی قرآن — شتر نه کانگورو، قصص انبیای همین منطقه — به پیام هدایت ضرر نمی‌زند؛ تصدیق آنچه پیش روست است. باستان‌شناسی تابع سؤال تحقیق است؛ جنازهٔ سالم و آثار سجده و قبله را نپرسند چون دنبال فسیل‌اند؛ علامه طباطبایی اوپانیشادها را عین توحید می‌داند. نساء ۱۶۴–۱۶۵ و طه ۱۳۳–۱۳۴ و بینه برهان نبوت عامه‌اند نه خاصه. اسم پرینستون و ریاضی‌دان ژاپنی که دو مساوی سه ثابت کرد فریب است. حجت زمان حال ادعای نبوت نیست؛ هلاک و حیات از روی بیّنه است؛ در فترت حامل پیام کافی است با مراتب؛ حجت ظاهر رسل و کتب است و باطن عقول. طبیعت مفهوم جعلی بی‌مسئولیتی است؛ علم فعل الله است و قرآن قول الله. منطق فازی عرفی است و حق را فازی نمی‌کند. دعوت به امت می‌رسد نه لزوماً به فرد جنگل. لطف کلامی زائد نیست. پلورالیسم را با تفکیک اسلام فقهی و کلامی به جلسهٔ پنجشنبه حوالت داد. «خیر» در «ولدار الآخرة خیر» تعیینی است نه تفضیلی؛ لیسانس و ویلا جغجغه‌اند؛ عقاب باغ ملت در قفس افسرده است؛ جز قرآن بالا نمی‌برد. حق تلاوت استشفایی است. «استیأس الرسل» را به قرآن عرضه کنید نه به عدم عصمت؛ شاء و اراده فرق دارند. ضمیر «ظنوا» را روح قرآن به «الذین آمنوا معه» می‌زند نه به رسل؛ مأمون از امام رضا پرسید و همین را شنید. کراوات تشبّه نیست؛ معیار را از دین بگیرید نه از تصویر صدا و سیما. استدعا غیر استبطاء است؛ حس را دنبال عقل بکشید. أحد: طائفه‌ای أهمتهم أنفسهم و ظن جاهلی. دیدن ما حضرت را مسئله را حل نمی‌کند؛ دیدن ایشان ما را مهم است. نذری را ولو یک برنج بخورید. تتمهٔ آیه و علم غیب هفتهٔ بعد ساعت پنج و ربع.

فهرست مطالب

مرگ سخت و مرگ آسان ملاک دین نیست
فرزند را این‌قدر به والدین گره نزنید
بادیه‌نشینی مردود است؛ الأعراب نه عرب‌ها
تجمیع روستا؛ کار جهادی با نگرش دینی
أفلم یسیروا؛ سیر در زمین گردشگری نیست
آثار در دل کوه؛ أشدّ قوة بودند و پودر شدند
شبههٔ خاورمیانهٔ انبیاخیز و غرب فیلسوف‌خیز
نبوت عامه؛ در هر امت رسول
وجوه تاریخی قرآن؛ شتر نه کانگورو
تصدیق آنچه پیش روست؛ نگار مکتب‌نرفته
باستان‌شناسی با سؤال قرآنی
جنازهٔ سالم، آثار سجده، اوپانیشادها
صفحهٔ صد و چهار؛ رسلاً قد قصصناهم
صفحهٔ سیصد و بیست و یک؛ طه و سورهٔ بینه
اسم‌ها پشتوانه نشوند؛ دو مساوی سه
حجت در زمان حال؛ مستضعف و فترت رسول
پیش‌فرض توحیدی علوم؛ طبیعت مفهومی جعلی است
هوش مصنوعی و منطق فازی؛ حق فازی نمی‌شود
رسول به همه رسیده؟ ماهیت امت
رسول لطف کلامی است نه کار زائد
پلورالیسم؛ اسلام فقهی و اسلام کلامی
ولدار الآخرة خیر؛ خیر تعیینی نه تفضیلی
جغجغه و پستانک؛ عقاب باغ ملت
حق تلاوت؛ استاد استاد نکنید
حتی إذا استیأس الرسل؛ قرآن را به قرآن عرضه کنید
مشیت و اراده؛ علم و شاء و أراد
مرجع ضمیر و روح قرآن؛ خورشید در دست راست
صفحهٔ سی و سه؛ أم حسبتم أن تدخلوا الجنة
کراوات و تشبّه به کفار؛ معیار را از دین بگیرید
متی نصر الله؛ استدعا و استبطاء
حس در پی عقل؛ حکمت قتل انبیا
سؤال مأمون از امام رضا؛ ظنّ مرسل‌الیه
صفحهٔ هفتاد؛ أحد و گمان جاهلی
وعدهٔ هفتهٔ بعد؛ علم غیب و روایات
عید و امام زمان؛ دیدن ما او را یا دیدن او ما را
دعای پایان جلسه

نکات کلیدی

روایت: بسا نیک را سخت می‌برند تا تتمهٔ حساب دنیا صاف شود؛ بسا فاجر را راحت تا خُرده‌حساب نماند و آنجا در جهنم سر بدهد. مرگ در مسجد یا دستشویی، راحت یا سخت، و شکل بچه ملاک دینی نیست؛ ملاک را دین با شاخص‌های خودش می‌دهد.
فرزند را به والدین گره نزنید. اگر حجت باید تمام شود خدا تمام می‌کند. هر کس استعداد و شوق خود را دارد.
الأعراب یعنی بادیه‌نشینان، جمع عرب نیست. توبه/۹۷: أشد کفراً و نفاقاً. صفای روستا جای عالم و معلم و درس را نمی‌گیرد. بدون محرم و صفر اسلام بسیاری از روستاها برچیده می‌شد.
کار جهادی معنای تازه: تجمیع روستا در نواحی مرکزی آری، در مرز نه؛ حوزه نمی‌تواند ده خانواده ده خانواده را پشتیبانی کند. شهر یعنی جایی که عالم و جلسه و هیئت باشد نه پُز شهرنشینی.
یوسف/۱۰۹ «أفلم یسیروا فی الأرض» توصیهٔ گردشگری نیست؛ قرآن شأنش اجل است. سفر خوب است ولی این آیات را گردشگری ننویسید. محال است أفلم یسیروا بدون نگاه به عاقبت پیشینیان یا مکذبین بیاید (غافر/۸۲، محمد/۱۰، نحل/۳۶).
در دل کوه خانه می‌تراشیدند فارهین (شعراء/۱۴۹؛ حجر/۸۲؛ اعراف/۷۴؛ فجر/۹). أشد قوة بودند، پودر شدند، نه نام ماند نه یاد. ویلای سر پیچ را بگذار، آن تراش را بنگر؛ هدف بصیرت است نه فسیل‌گردی.
شبهه: خاورمیانه انبیاخیز، غرب فیلسوف‌خیز چون فیلسوف نداشته؛ پس قرآن جهانی نیست و با رشد عقل نبی نمی‌خواهد. اگر نیمهٔ اول را بپذیری توی پاچه‌ات می‌رود.
نبوت عامه برهان عقلی دارد؛ قرآن اشاره می‌کند که اگر نبی نباشد خدا زیر سؤال می‌رود. از صد و بیست‌وچهار هزار، بیست‌وپنج‌شش‌تا ذکر شده؛ بقیه کجا بودند؟ نحل/۳۶ در هر امت رسول؛ فاطر/۲۴ هیچ امتی بی‌نذیر نبود. چین و ژاپن و خاور و باختر هم رسول داشته‌اند.
وجه تاریخی قرآن اشکال ندارد: مخاطب عهد نزول باید بفهمد. غاشیه/۱۷ شتر را نگاه کنید نه کانگورو. استرالیایی خلقت را در کانگورو ببیند. قصص انبیای منطقه چون در تورات و انجیل پیش چشم‌شان بود.
یوسف/۱۱۱ تصدیق الذی بین یدیه است نه افترا. پیامبر مکتب‌نرفته چنان تعریف می‌کند که انگار آنجا بوده. آل‌عمران/۹۳: تورات را بیاورید بخوانید. یونس/۱۶: لبثت فیکم عمراً من قبله. حجر/۷۹: إنهما لبإمام مبین؛ آثار هود و صالح روی جاده مانده تا تحقیق کنند.
نتیجهٔ باستان‌شناسی تابع سؤال تحقیق و پیش‌فرض است. قبر جمعی را قبله‌اش را نمی‌پرسند؛ دنبال فسیل و کوزه‌اند نه آثار دین. جنازهٔ سالم را «دلایل ناشناخته» می‌گذارند؛ شاید ولی یا کامل باشد. بدن کاملین نمی‌پوسد؛ خادم، جنازهٔ علامه مجلسی را سالم دید. کاملین مسرَّح‌اند: از اینجا به عالم بالا و از آنجا به پایین سری می‌کشند. آثار سجده روی استخوان پیشانی و جهت دفن را بررسی نمی‌کنند.
علامه طباطبایی اوپانیشادها را عین توحید می‌داند؛ قرن‌ها پیش از قرآن، شاید از نبی‌ای در حد خود آن نبی نه در حد این پیامبر.
نساء/۱۶۴: رسولانی قصصنا و رسولانی لم نقصص؛ موسی تکلیم. نساء/۱۶۵: مبشرین و منذرین لئلا یکون للناس علی الله حجة بعد الرسل. اگر نمی‌فرستادیم می‌گفتند کورراه ساختی و نفهمیم را عذاب می‌کنی.
طه/۱۳۳: أو لم تأتهم بینة ما فی الصحف الأولی؛ خود قرآن بیّنهٔ صحف اولی است نه فقط معجزهٔ قورباغه و سقف. طه/۱۳۴: اگر پیش از رسول هلاک می‌کردیم می‌گفتند لولا أرسلت. اول بینه همین برهان است. نبوت عامه برهانی است؛ نبوت خاصه با معجزه ثابت می‌شود.
اسم‌ها فریب می‌دهند: ریاضی‌دان ژاپنی دو مساوی سه را با جابه‌جا کردن پرانتز صفر ثابت کرد؛ فریب جملهٔ اول بود. مایکل همان اصغرآقای محله است؛ پرینستون همان شوش و نازی‌آباد است. متن حرف را ببین.
زمان حال ادعای نبوت نمی‌خواهد. حجت را خدا تمام می‌کند؛ ما مسئول باغبان گوشهٔ دنیا نیستیم. انفال/۴۲: لیهلک من هلک عن بینة و یحیی من حی عن بینة. در نزول قرآن، حجت چین و یونان انبیای خودشان بود یا فترت. مائده/۱۹: علی فترة من الرسل. در فترت حامل پیام — اگر قرآن به آمریکا ببری — دیدن پیامبر لازم نیست؛ مراتب فرق دارد. توقع به قدر حجت است.
روایت: حجت ظاهر رسل و انبیا و کتب، حجت باطن عقول. اگر کتاب نرسید مسئله بین او و خدا با حجت باطن حل می‌شود. پیامبر پیش از بعثت در مکه با حجت باطن عبادت و صدق و امانت داشت؛ نگار مکتب‌نرفته شد.
حذف توحید «طبیعت» و «کائنات» را جعل می‌کند برای بی‌مسئولیتی. در علوم پایه تحلیل اغلب فلسفی است؛ فیزیکدان آنجا استطرادی فیلسوف است. علم فعل الله را می‌خواند، قرآن قول الله را؛ کتاب تکوین و تدوین. تعارض اگر باشد ماهیت فلسفی دارد نه فیزیکی.
هوش مصنوعی روی مبنا با دو جمله تمام می‌شود؛ همه فعل الله. منطق فازی منطق کاملاً عرفی است — لباسشویی و موشک — حق را فازی نمی‌کند. یونس/۳۲: فماذا بعد الحق إلا الضلال. مخترعش ایرانی است و روحش از فازی کردن حق خبر نداشت. معادلش در اصول هست.
جملات اجتماعی قرآن برای امت است. فرد بزرگ‌شده در جنگل نقض نیست. اگر ماهیت امت باشد دعوت می‌رسد؛ مثنوی‌خوانی هم ممکن است دعوت نبی باشد نه اینکه مولوی نبی است. برای فرد منزوی تضمین نرسیده.
متفاهم عرفی «رسول» سفیر الهی است مگر قرینه. تبشیر و انذار و تکرار طه و بینه خوانش «رسول باطنی» را تضعیف می‌کند. لطف در کلام معنای فنی دارد نه کار زائد؛ نبوت عامه برهان دارد.
نیکوکاری بدون توحید را به پروندهٔ پلورالیسم پنجشنبه حوالت داد. اسلام فقهی (نکاح، جزا، جزیه) را با عقوبت اخروی خلط نکنید. «ائمه آدم‌های خوبی‌اند» همان حرف اهل تسنن است؛ ولایت چیز دیگری است. شاید ما هم به معنای دقیق مسلمان/شیعه نباشیم.
«خیر» در ولدار الآخرة خیر تعیینی است نه تفضیلی: آن دار خوب است، دنیا متاع قلیل. لیسانس، فوق، دکترا، پول، شهرت، ویلا هیچ‌کدام متن آرامش نیستند. مطالعه و ازدواج جغجغه و پستانک‌اند؛ نفخهٔ الهی شیر می‌خواهد. ألا بذکر الله تطمئن القلوب.
عقاب باغ ملت در قفس افسرده است، فنچ حال می‌کند؛ منطقهٔ پرواز اینجا نیست. «من ملک بودم و فردوس برین جایم بود». جز قرآن قفس را باز نمی‌کند. استاد استاد نکنید؛ بقره/۱۲۱ حق تلاوت استشفایی: من مریض تو طبیب. اگر یال و کوپال نریخت هنوز بهیمیت است. عقل ما عبد به الرحمن است نه انتگرال دوبل.
یوسف/۱۱۰ را برای انکار عصمت نکنید. ترجمهٔ تحت‌اللفظی — رسل مأیوس شوند و گمان کنند دروغشان گفته‌اند — با روح قرآن نمی‌سازد. رسل حق یأس از هدایت ندارند؛ خورشید در دست راست و ماه در دست چپ و کوتاه نیامدن.
شاء و اراده در قرآن دقیق‌اند؛ «کن فیکون» با أراد می‌آید نه با شاء (یس/۸۲، نحل/۴۰). کافی: علم و شاء و أراد و قدر و قضا فأمضی. اگر در خانهٔ اهل بیت بسته نشده بود قرآن فهمیده می‌شد.
مرجع ضمیر به نزدیک‌ترین می‌خورد مگر محتوا نگذارد؛ ربات لفظی نیستیم. بقره/۲۱۴: أم حسبتم أن تدخلوا الجنة؛ زلزلوا حتی یقول الرسول والذین آمنوا معه متی نصر الله ألا إن نصر الله قریب. عاشورا برای ما هم هست. عمر سعد عالم بود و گریه می‌کرد؛ فیلم قیافهٔ بد نسازید.
کراوات در تصویر صدا و سیما علامت آدم بد است و اسم ائمه مال آدم خوب؛ انحراف ذهن است. هادی عباسی و محمدرضا پهلوی اسم حسابی داشتند. کراوات در آن شهر ممکن است علامت برگشت از دین خوانده شود؛ در عروسی شیک است. تشبّه اگر باشد کت‌وشلوار هم هست. نماد شیطان‌پرستی و نشان گردن گروه خاص ممکن است تشبّه باشد؛ پوشش رایج هند و پاکستان و عراق و لبنان نه. مسلمان یعنی جامعهٔ مسلمین نه فقط ایرانی. اگر ریشهٔ صلیبی داشته ماهیتش رفته.
متی نصر الله سه حال دارد: اعتراض، استدعا، استبطاء. «متی ترانا و نراک» اقویا استدعا می‌کنند، ضعفا استبطاء و اعتراض به حکمت. شیخ‌الرئیس: بعضی حس را دنبال عقل می‌کشند — درست — بعضی عقل را دنبال حس. طلاق و تصادف هم حکمت دارد ولو نفهمیم. قتل انبیا بغیر الحق (آل‌عمران/۲۱) و عاشورا هم حکمت داشت: مفاهیمی در دین ماند.
ظنوا در یوسف/۱۱۰ را به الذین آمنوا معه بزنید نه به رسل. صد صفحه فاصله ضمیر و مرجع اگر محتوا بگوید مانعی نیست. مأمون — کلاس علمی‌اش بالا بود — از امام رضا پرسید؛ امام: ظن مرسل‌الیه.
آل‌عمران/۱۵۴ پس از أحد: نعاس امنیت‌زا برای طائفه‌ای؛ طائفهٔ دیگر أهمتهم أنفسهم، یظنون بالله غیر الحق ظن الجاهلیة. اگر جنگ سی‌وسه‌روزه شکست می‌خورد اعتقاد پودر می‌شد. سید حسن نصرالله اعلام بعدی‌اش بر وفق مراد نیفتاد و رسانه منتقل نکرد. ضعفا و متوسطها در فشار «نکند خبری نبود» می‌شوند؛ این ظنون را به همان بزنید.
رسل از هدایت مأیوس نمی‌شوند؛ آن بحث سر جای خود. آیهٔ آخر سوره و علم غیب با روایات هفتهٔ بعد ساعت پنج و ربع.
عید: از مهدی بخواهید او ما را ببیند نه ما او را. دیدن ولیّ کامل مشکل را حل نکرد؛ پشت پیامبر پنج وعده می‌خواندند و مشکل ماند. شهرنشین است نه بادیه‌نشین صحرا. اطاعت و قرآن و خیر کثیر می‌خواهد نه سوت و کف و چراغانی و اسراف. نذری را ولو یک برنج و شربت کوچک بخورید و به خانواده بدهید.

اصطلاحات و منابع

الأعراب: بادیه‌نشینان، نه عرب‌ها (توبه/۹۷)
سیر فی الأرض: سیر بصیرت و عاقبت‌نگری، نه گردشگری
نبوت عامه / نبوت خاصه: اولی برهانی است؛ دومی با معجزه ثابت می‌شود
فترت رسل (مائده/۱۹): گسست میان پیامبران؛ حامل پیام در آن دوره
حجت ظاهر و حجت باطن: رسل و کتب؛ عقول
کاملین مسرَّح: آزادانِ میان عالم بالا و پایین؛ بدن‌شان نمی‌پوسد
افعال تعیین در برابر افعال تفضیل: خیرٌ یعنی خوب است نه «بهتر»
استدعا / استبطاء / اعتراض در «متی نصر الله»
منطق فازی: منطق عرفی فرایند، نه فازی‌کردن حق
لطف در علم کلام: اصطلاح فنی، نه کار زائد
اسلام فقهی و اسلام کلامی: نکاح و جزیه جدا از عقوبت اخروی
کافی: علم و شاء و أراد و قدر و قضا فأمضی
منابع آیات: یوسف/۱۰۹–۱۱۱؛ توبه/۹۷؛ غافر/۸۲؛ محمد/۷ و ۱۰؛ نحل/۳۶ و ۴۰؛ شعراء/۱۴۹؛ حجر/۷۶ و ۷۹ و ۸۲؛ اعراف/۷۴؛ فجر/۹؛ فاطر/۲۴؛ غاشیه/۱۷؛ آل‌عمران/۲۱ و ۹۳ و ۱۵۴؛ یونس/۱۶ و ۳۲؛ نساء/۱۶۴–۱۶۵؛ طه/۱۳۳–۱۳۴؛ بینه/۱–۲؛ انفال/۴۲؛ مائده/۱۹؛ رعد/۲۸؛ بقره/۱۲۱ و ۲۱۴؛ روم/۴۷؛ یس/۸۲
روایت دو حجت؛ روایت عقل «ما عبد به الرحمن»؛ کلام امام رضا به مأمون دربارهٔ ظن مرسل‌الیه
علامه طباطبایی دربارهٔ اوپانیشادها؛ جملهٔ امام دربارهٔ محرم و صفر؛ شیخ‌الرئیس در منطق حس و عقل

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.